 |
| (foto: Renaat Landuyt) |
Luid gejuich bij criminelen aller lande, diepe zuchten in justitionele kringen: vorige week werd een 46-koppige drugsbende vrijgesproken van grootschalige cocaïne- en heroïnehandel op basis van een procedurefout. De zoveelste in een lange rij procedurefouten die het vertrouwen in het Belgische justitie-apparaat ondermijnt, weet ook SP.A-justitiespecialist Renaat Landuyt. "Het evenwicht tussen formalisme en de rechten van de verdediging is zoek." (27 november '14)
Luid gejuich bij criminelen aller lande, diepe
zuchten in justitionele kringen: vorige week werd een 46-koppige drugsbende
vrijgesproken van grootschalige cocaïne- en heroïnehandel op basis van een
procedurefout. De onderzoeksrechter had zich vergist bij het overschrijven van
een telefoonnummer in zijn verslag, met als gevolg dat alle verrichte
telefoontaps uit het dossier gehaald moesten worden. En dus had het parket geen
poot meer om op te staan.
De zoveelste in een lange rij procedurefouten die
het vertrouwen in het Belgische justitie-apparaat ondermijnt, weet ook Renaat
Landuyt, SP.A-justitiespecialist en zelf auteur van een wet die de impact van
procedurefouten moest beperken. "Met die wet zijn we er intussen in
geslaagd de rechters minstens te verplichten te motiveren waarom ze een proces
nietig verklaren, maar volledig sluitend is dat niet. Daarvoor hang je nog
steeds af van een inschatting van de rechter: die moet een evenwicht zoeken
tussen fouten die de rechten van de verdediging schenden, en puur
formalistische foutjes. Dat is nu soms zoek."
Halen rechters soms te snel de hakbijl boven voor
een proces?
LANDUYT: "Ik stel vast dat men in het noorden van Europa en in Nederland
zich veel meer met de geest van het onderzoek rekening houdt dan met de kleine
lettertjes. Maar hier lijken rechters zich haast te verbergen achter dat
formalisme. Je krijgt soms de indruk dat ze blij zijn als ze een procedurefout
vinden: het is gemakkelijker om een zaak af te ronden door te zeggen dat er een
handtekening ontbreekt, dan om je te verdiepen in een dossier. Misschien speelt
daar soms wel wat gemakzucht mee, ja."
Hoe kan je die gemakzucht eruit halen?
LANDUYT: "Momenteel is het gevolg van procedurefouten altijd dat iedereen
naar huis gaat - zowel de verdachte, als de magistraat die de fout gemaakt
heeft. Op die manier wordt niemand voor zijn verantwoordelijkheid geplaatst.
Daarom pleit ik al langer voor een Comité J, dat naar analogie met het comité P
voor de politie toezicht zou houden op justitie. Als de politie flatert,
vliegen we daar meteen op, maar als een magistraat blundert laten we het
blauwblauw. Daardoor dreigt nonchalance. Als procedurefouten leiden tot sancties
voor wie in de fout ging, zou justitie waarschijnlijk voorzichtiger te werk
gaan."
Bart Willockx, voorzitter van de Antwerpse
rechtbank van eerste aanleg, wijst eerder op een gebrek aan middelen: daardoor
is de werklast eenvoudigweg te hoog.
LANDUYT: (wuift weg) "In gewone bedrijven is de stress veel hoger en de
tolerantie tegenover fouten veel lager. Ga eens kijken in een bedrijf en in een
rechtbank, rond een uur of drie? Je zal in de rechtbank een veel meer relaxte
sfeer aantreffen. Ik vind het dus qua management een verkeerde houding om het
op een gebrek aan middelen te steken. Men doet sowieso al weinig zaken, en
diegenen die men toch doet, doet men niet goed. Da's dubbel fout."
Justitieminister Koen Geens (CD&V) wil in deze
legislatuur verdere maatregelen tegen procedurefouten 'onderzoeken'. Wat is
volgens u aangewezen?
LANDUYT: "Eigenlijk moet je ervoor zorgen dat als een zaak voor de
rechter komt, het onderzoek vooraf geldig is verklaard in de fase van de
raadkamer. Zoals een piloot die een checklist afloopt voor hij zijn vliegtuig
start. Dan moet de rechter zich niet meer buigen over formaliteiten, want nu
kan men tot het laatst in een proces een proceduretruc uithalen. Of je kan
bijvoorbeeld inbouwen dat de verdediging moet bewijzen dat de betrokkene schade
geleden heeft door de procedurefout."
Dat zullen procedurepleiters als Hans Rieder en
Kris Luyckx u graag horen zeggen. Zij zwaaien bij het minste met privacy en
andere mensenrechten.
LANDUYT: "Ach, ik ben voldoende strafpleiter om te weten dat het je
geweten sust als je van een individuele strafzaak een kwestie van algemeen
belang kan maken. Maar je moet toch vaststellen dat procedurefouten enkel
gepleit worden in de zwaarste dossiers. Het is dus zelden de kleine man die
daar echt van profiteert."
"Weet je, toen in West-Vlaanderen de beruchte
cannabisboer vrijgelaten werd op grond van een procedurefout, klonk het ook dat
het ter bescherming van de rechten van de mensen was. Wel, heel die buurt die
werd geterroriseerd door die man, had daar een andere visie op. Ziedaar: de
enorme kloof tussen het gerecht en gerechtigheid."
