 |
| (Foto: Vanmol) |
Het is de tijd van het jaar voor Nieuwjaarsbrieven, maar die van paus Franciscus was dit jaar wel van het erg vlammende soort. In een regelrechte donderpreek voor de curie - de raad van bestuur van het Vaticaan, gevuld met kardinalen en aartsbisschoppen - somde hij "vijftien ziektes van de Katholieke Kerk" op. Franciscus probeert intussen al anderhalf jaar orde op zaken te stellen in Vaticaanstad, maar toch was deze boodschap erg opvallend, vindt KU Leuven-theoloog Hans Geybels. "Hij moet vastgesteld hebben dat zijn subtiele bewoordingen weinig effect hadden." (26 december '14)
Het is de tijd van het jaar voor
Nieuwjaarsbrieven, maar die van paus Franciscus was dit jaar wel van het erg
vlammende soort. In een regelrechte donderpreek voor de curie - de raad van
bestuur van het Vaticaan, gevuld met kardinalen en aartsbisschoppen - somde hij
"vijftien ziektes van de Katholieke Kerk" op. Volgens Franciscus
wanen de clerici zich te vaak onsterfelijk of onvervangbaar, is er te veel
rivaliteit en hebzucht, en lijden ze aan spirituele alzheimer: ze belijden hun
geloof wel nog met woorden, maar weten niet meer waarom.
Franciscus probeert intussen al anderhalf jaar
orde op zaken te stellen in Vaticaanstad, maar toch was deze boodschap erg
opvallend, vindt Hans Geybels, KU Leuven-theoloog en voormalig woordvoerder van
kardinaal Danneels. "Franciscus is een vrij antiklerikale paus: in plaats
van donderpreken te richten aan de gewone gelovigen, richt hij zijn pijlen liever
op zijn kardinalen. Maar nu moet hij vastgesteld hebben dat zijn subtiele
bewoordingen weinig effect hadden, en heeft hij zich wel uitzonderlijk
expliciet uitgelaten."
Hij verweet de curie zowat alle hoofdzonden. Is
het zo erg gesteld in het Vaticaan?
GEYBELS: "Ik ken Rome een klein beetje, en ik begrijp het wel. Men is
daar enorm bezig met zichzelf. De hele structuur is geweldig
hiërarchiegevoelig, en sommigen barricaderen zichzelf echt in machtsposities.
Dat heeft allemaal weinig met de boodschap van Christus te maken."
"Vatileaks (waarbij geheime documenten uit
het Vaticaan gelekt werden, red.) heeft ook veel naar boven gebracht, zoals de
Vaticaanse bank die aandelen hield in louche bedrijven zoals de wapenindustrie.
Dat kan niet de bedoeling zijn van een religieus instituut dat moet investeren
in sociale en religieuze werken."
Riskeert hij zo geen steun te verliezen? Het
applaus van de kardinalen achteraf was erg zuinig, en volgens KUL-rector Rik
Torfs wetten de conservatieven in de kerk nu al de messen.
GEYBELS: "Het wekt zeker enige vijandschap op. De conservatieve vleugel
binnen de kerk is dit nu al beu en wil liefst terug naar het oude, dus je kan
je afvragen of het wel verstandig was. Eigenlijk had Franciscus zijn
benoemingspolitiek - zijn grootste wapen als hij het Vaticaan wil hervormen -
gewoon heel rustig kunnen verder zetten, zodat binnen tien jaar iedereen
vervangen is en alle violen gelijk gestemd waren. Als er dan genoeg
progressieve kardinalen benoemd zijn, kan er misschien een paus met een soortgelijk
profiel gekozen worden na zijn overlijden. Het had dus diplomatischer gekund,
maar anderzijds weet iedereen nu wel waar het op staat. Bovendien werd de
boodschap goed onthaald in de rest van de wereld."
De rest van de wereld - denk maar aan strengchristelijke
regio's als Afrika en Latijns-Amerika - wel meer gediend zijn met een duidelijk
progressief standpunt over homoseksualiteit of anticonceptie dan met een
interne kerkhervorming.
GEYBELS: "Daar zou de paus inderdaad een grote impact kunnen hebben, maar
dat ligt moeilijk. Een instituut als de Kerk werkt met kleine stapjes. Maar op
de grote synode over het gezin die eind 2015 plaatsvindt verwacht ik al een
aantal hervormende stappen, zoals de afschaffing van het celibaat voor
priesters, de communie voor mensen die na een scheiding hertrouwen, en een
positiever standpunt tegenover in-vitrofertilisatie. Volgens mij heeft deze
paus het lef om die zaken in beweging te zetten."
Als hij zo doorgaat, maakt hij misschien echt nog
kans op een Nobelprijs voor de Vrede. Europees parlementsvoorzitter Martin
Schulz, die als ex-winnaar mensen mag nomineren, heeft hem alvast naar voor
geschoven.
GEYBELS: "Wie weet. Een van Franciscus' opvallendste kenmerken is dat in
tegenstelling tot Benedictus over meer dan louter interne kerkelijke zaken
spreekt. Als discrete bemiddelaar speelde hij bijvoorbeeld ook een belangrijke
rol in de ontdooiing van de relaties tussen Cuba en de Verenigde Staten, en hij
wil zich ook meer inzetten voor armoedebestrijding. Het zal erop aankomen dat
hij lang genoeg paus blijft, en dan kan er bijzonder veel veranderen. Dat wordt
niet evident, want Franciscus is natuurlijk al 78 jaar en heeft erg zware jaren
voor de boeg. Maar met de steun van de heer weet je maar nooit."
