 |
| Foto: Jelle Vermeersch |
Noem Wouter Beke gerust dé politieke figuur van de voorbije zomer. Hij koos voor een onmogelijk gewaande centrumrechtse regeringscoalitie, bezorgde Marianne Thyssen haar Europese droomjob, vocht een robbertje uit met Gwendolyn Rutten en weerstond aan de woede van zijn schuimbekkende christelijke vakbond. En of hij dat beseft. "Waarom zou ik nog naar het nieuws kijken? Ik heb het doorgaans zelf gemaakt!" (17 oktober '14)
Als de politieke storm van vorige week de toon zet voor de komende 4 jaar beloven het woelige tijden te worden voor de nieuwe regering-Michel. Laurette Onkelinx ging bij de regeerverklaring als een furie tekeer, de oppositie roerde zich als een bende luidruchtige hooligans, de premier kwam amper boven het gejoel uit en de in opspraak geraakte staatssecretaris Theo Francken (N-VA) moest zich aan alle takken van de bomen vasthouden om zijn vel te redden. In dezelfde week kondigden de vakbonden voor het einde van het jaar nog 4 stakingsdagen aan. N-VA en de liberalen zullen daar minder van wakker liggen dan CD&V, de enige regeringspartij met een vakbondsvleugel. Toch is voorzitter Wouter Beke opvallend scherp en zelfverzekerd. De spotnaampjes ‘Woutertje’ en ‘Marcske van FC De Kampioenen’ heeft hij al lang afgegooid. Na de voorbije onderhandelingsronde zal in de Wetstraat niemand hem nog onderschatten. In zijn thuisstad Leopoldsburg, waar hij burgemeester is, trouwens ook niet. “Bij een Harley Davidsontreffen kwam een Hell's Angel zich eens kwaad maken omdat we hen niet exact hun zin gaven. Dan sta ik niet in voor uw veiligheid,” dreigde hij. Ik werd boos. “Als er iets gebeurt, garandeer ik u dat ik u zal weten te vinden”, zei ik. Van een Hell’s Angel naar N-VA-staatssecretaris Theo Francken is een kleine stap.
De regering zat amper in het zadel of de oppositie eiste al het ontslag van een regeringslid. Wat vond u daarvan?
WOUTER BEKE: “Het toont vooral aan dat je voorzichtig moet zijn met bepaalde uitspraken. Maar Francken heeft zich verontschuldigd. Ik neem aan dat hij dat niet zomaar doet.”
Anderen moesten in zijn positie wel opkrassen.
BEKE: “Dat is een afweging die ieder voor zich moet maken. Er zijn al ministers opgestapt, terwijl ze niet eens iets hadden misdaan. Van Steven Vanackere (die als minister van Financiën ontslag nam wegens de ACW-belangen in het Arco-schandaal, red.) zei zelfs de oppositie dat ze hem niets kon verwijten, maar hij wou zich niet blíjven verweren tegen onterechte aanvallen.”
Schrok u van die woelige parlementaire start?
BEKE: “Ach, bij de start van de regering-Di Rupo was er ook tumult. N-VA riep dat wij de slaafjes van de PS waren. Nu roept de PS dat MR het slaafje van N-VA is. Dat is allemaal erg doorzichtig. De verontwaardiging van de PS is misplaatst. Elio Di Rupo gaf onlangs een persconferentie om te zeggen dat 70% van het beleid van de nieuwe regering al werd beslist onder hem. De PS schreeuwt dus moord en brand over iets waar ze het grotendeels mee eens zijn. De waarheid is dat deze regering minstens zo sociaal is als de vorige. We trekken 7 miljard extra uit voor de pensioenen. De welvaartsenveloppe (geld dat is voorzien om de laagste uitkeringen te versterken, red.) wordt bij ons voor 100% uitgekeerd. Onder Di Rupo was dat maar 60%. En waar Laurette Onkelinx de uitgaven van de gezondheidszorg met 0,9% liet stijgen, kiezen wij voor 1,5%. En die dame staat nu te roepen over sociale afbraak? Dat is niet geloofwaardig. Er zou een minimum aan eerlijkheid in het debat mogen blijven.”
Geloofwaardig?
Zijn de socialisten zo kwaad uit rancune, omdat ze buiten de regering werden gehouden?
BEKE: "Als ik sommige interviews lees, heb ik de indruk dat ze blij zijn dat ze in de oppositie zitten, om zo hun eendracht en eigenheid terug te vinden. Ik gun hen dat. In de koffiekamer van het parlement komen sommige socialisten me zeggen dat ze de maatregelen best begrijpen. ‘Maar na zo’n slechte verkiezingsuitslag kan je van ons niet verwachten dat we opnieuw mee de kar trekken’. Ze zijn blij dat ze deze hervormingen niet moeten verdedigen. Fair enough, maar dan neem ik hun heftige verontwaardiging wel met een korrel zout. Die dient vooral om te scoren bij hun eigen achterban, terwijl ze diep vanbinnen weten wat er moet gebeuren. Bruno Tobback zei een jaar geleden dat hij beseft dat zijn dochter tot na haar 65e zal moeten werken. Maar als de nieuwe regering de pensioenleeftijd verhoogt tot 67, spreekt hij daar schande van. Hoe geloofwaardig is dat?"
Die pensioenhervorming komt rijkelijk te laat. Pas in 2025 gaat de pensioenleeftijd voor het eerst omhoog. Waarom laat u de brede babyboomgeneratie ontsnappen aan een extra inspanning?
BEKE: (denkt na) “Ik begrijp die verontwaardiging, maar die vraag moet je stellen aan anderen. Herinner u dat PS-minister Michel Daerden zei dat hij niet wist of we in 2015 de pensioenen nog zouden kunnen betalen. Herinner u dat SP.A-ministers Frank Vandenbroucke en Johan Vande Lanotte in 2004 een open brief schreven waarin ze waarschuwden dat er dringend maatregelen moesten komen om de pensioenen betaalbaar te houden. De daaropvolgende 7 à 8 jaar hebben ze niets ondernomen. Het enige wat van die brief overblijft is de herinnering aan een Zilverfonds (een spaarpot voor de kosten van de vergrijzing, red.) waar geen euro in zit. Tien jaar later treffen wij de pensioenmaatregelen die zij toen voorstelden en staat hun partij boe te roepen. Tja.”
CD&V zit intussen ook al 7 jaar in de federale regering. Bovendien had u de pensioenleeftijd ook al vanaf 2018 of 2020 kunnen optrekken.
BEKE: "Je kan aan mensen die vlak voor hun pensioen staan niet zeggen dat ze plots nog jaren langer moeten werken. Mensen organiseren zich daar financieel en professioneel op. Ik ben voor structurele hervormingen, maar wel met een menselijk gelaat. De socialisten jagen de mensen onterecht de stuipen op het lijf. Iedereen blijft recht hebben op een volledig pensioen na 45 jaar. Ook wie op 18 is begonnen. Mensen met een zwaar beroep zullen ook in de toekomst met vervroegd pensioen kunnen gaan. De regels daarvoor zullen worden afgesproken met de sociale partners. Wij doen nu wat onze buurlanden jaren geleden al hebben gedaan. Het alternatief is: privatisering. Dan moeten mensen zelf hun pensioen bij elkaar gaan sparen, omdat ze niet meer kunnen rekenen op de sociale zekerheid.”
Hebben de vorige generaties boven hun stand geleefd?
BEKE: “We hebben een begrotingstekort van 10 miljard en onze staatsschuld bedraagt 380 miljard euro. Dus ja: we hebben boven onze stand geleefd. Dat vertaalt zich in veel onzekerheid bij de jongere generaties. Het is niet gezond dat mensen die vandaag afstuderen meteen aan pensioensparen moeten denken. Dat doe je pas als je mijn leeftijd hebt. Die zekerheid en dat toekomstperspectief moeten we teruggeven. Pas dan gaan mensen weer durven investeren, innoveren en risico's nemen. Dat durven ze alleen als ze weten dat ze niet teruggeworpen worden op zichzelf als het tegenvalt.”
Nochtans is dat net wat de oppositie u aanwrijft: de Zweedse coalitie snijdt met haar besparingen gaten in het sociale vangnet.
BEKE: “We zitten net in de regering om te voorkomen dat we naar een Angelsaksisch model van geprivatiseerde sociale zekerheid afglijden. We nemen geen maatregelen om ons welvaartssysteem af te breken, maar net om de essentie ervan te vrijwaren. Veel Vlamingen beseffen in hun hoofd dat er iets moet gebeuren. Onze uitdaging is: dat gevoel ook in de onderbuik van de Vlaming doen ontstaan.”
In het zuiden van het land zal u daar een flinke kluif aan hebben. Bijna alle partijen zitten daar in de oppositie en de machtige PS heeft er alle belang bij om de volks- en vakbondswoede op te poken. Zal deze regering dat wel overleven?
BEKE: “Ik ben daar niet overdreven ongerust over. Ik denk dat er ook in Wallonië genoeg mensen zijn die beseffen dat we nu alles moeten inzetten op economisch herstel. Een land dat om de haverklap plat ligt, is ook slecht voor de Waalse economie.”
U hebt al meermaals een hand uitgestoken naar de vakbonden, maar die slaan ze meteen weg met de aankondiging van vier nationale stakingsdagen. Gelooft u echt dat de sociale partners nog zullen bijdraaien?
BEKE: (wuift weg) “Na de vorming van de vorige regering waren er ook acties. Die hebben de werkgevers en werknemers nadien niet verhinderd om het eenheidsstatuut voor arbeiders en bedienden, een van de moeilijkste dossiers van het sociaal overleg, tot een goed einde te brengen. Ik ben daar geen doemdenker in. Ik begrijp dat de vakbonden opkomen voor de belangen van hun werknemers, maar wij moeten moedige maatregelen nemen die een toekomst bieden aan de volgende generaties. Dat is niet gemakkelijk, maar dat typeert onze partij: wij zijn het moedige midden, wij zijn niet bang van onze eigen schaduw. Ik ben niet zoals Bruno Tobback, die als minister van Pensioenen zei: ‘Ik weet wel wat er moet gebeuren, maar als ik dat doe, vrees ik dat ik geen stemmen meer haal’. Dat is een onverantwoorde houding.”
Raakt u na deze maatregelen wél nog herkozen?
BEKE: "Ik spiegel me aan wat we in het verleden hebben gedaan. Tussen ’81 en ’85 heeft Wilfried Martens een regering geleid die moeilijke maatregelen nam. Nadien won hij de verkiezingen. Jean-Luc Dehaene maakte begin jaren ’90 het Globaal Plan om België in de eurozone te krijgen. Daar werd heftig tegen betoogd, maar de kiezer heeft hem ervoor beloond.”
Bart De Wever verklaarde al dat betogen sowieso geen zin heeft. “Zijn wij nog wel een democratie als op straat komen toch al bij voorbaat nutteloos is”, vroeg modeontwerpster Rachida Aziz zich af in een open brief.
BEKE: “De basis van een democratie is dat je bij de verkiezingen je vertegenwoordigers kiest die de beslissingen nemen. Het sociaal overleg is daar ook een onderdeel van. Praten is zinvoller dan betogen. Er zullen acties komen. Maar vakbonden en werkgevers moeten beseffen dat ze meer kunnen binnenhalen als ze aan de onderhandelingstafel verschijnen.”
De regering heeft wel aangegeven dat ze sowieso de beslissingen neemt, als dat overleg niks oplevert.
BEKE: “Men doet alsof we in een totaal andere wereld zijn terecht gekomen, maar dat was de voorbije jaren niet anders.”
Ambras met de vakbond
Zit CD&V wel lekker in deze regering? U bent de linkse en meest kwetsbare poot van deze rechtse coalitie.
BEKE: "Ik begrijp wel dat de indexsprong de sociale partners dwars zit. Die zit mij ook een beetje dwars. Maar als je naar het hele plaatje kijkt, is dat een verdedigbare maatregel. We hebben vandaag geen 2,5 miljard in de schuif liggen om in 2015 de loonlasten te verlagen, dus halen we die op met een indexsprong. Maar die 2,5 miljard geven we later wel terug aan de mensen: 1 miljard door de nettolonen te verhogen, via de fiscale aftrekbaarheid van de beroepskosten, en 1,5 miljard voor de versterking van de pensioenen en uitkeringen. Ik hoop dat de vakbonden zullen inzien dat die balans fair is.”
In uw verkiezingsprogramma beloofde u meer: 3 miljard euro lastenverlagingen voor de bedrijven en 3 miljard voor werknemers. Economen waarschuwden toen al dat daar geen geld voor was. Mag de CD&V-kiezer zich dan een beetje bedrogen voelen?
BEKE: “We trekken 4 miljard lastenverlagingen uit voor de competitiviteit van onze ondernemingen, méér dan we hadden beloofd. We beloofden 10,5 miljard voor de verhoging van de laagste uitkeringen en pensioenen: dat staat erin. 500 miljoen voor de sociale bescherming in Vlaanderen: staat erin. We waren de enige partij die vooraf eerlijk zei dat we 3 miljard euro nieuwe belastingen zouden nodig hebben om het te kunnen betalen en daar zitten we aan.”
Maar waar blijft die 3 miljard euro lastenverlagingen voor de gezinnen?
BEKE: “Dat is 1 miljard geworden. Tegenover begin dit jaar is de economische groei sterk verslechterd. En het begrotingstekort viel een 0,5% slechter uit. Dat tover je niet zomaar weg.”
De bedrijven krijgen veel meer.
BEKE: “De lastenverlaging voor de bedrijven dient om jobs en economische groei te creëren. Dat komt de gezinnen ook ten goede. We zijn hier in Limburg geconfronteerd met de sluiting van Ford Genk. Veel bedrijven zijn uit België weggetrokken of investeren niet meer bij ons, omdat onze loonkosten te duur waren. Daar doen we nu iets aan, zodat er hier ook morgen nog werk is voor de mensen. Wij gaan voluit voor jobs en econmische groei. Ik heb het gevoel dat veel mensen in de oppositie alleen oog hebben voor wie vandaag een job heeft en zich minder zorgen maken over degenen die geen job hebben of nog op de schoolbanken zitten.”
Komen de rijken niet heel goed weg? Zij moeten enkel een doorkijktaks (op geld dat ze in belastingparadijzen hebben geparkeerd) van 120 miljoen slikken. Een peulschil bij de 2,5 miljard van de indexsprong..
BEKE: “Die doorkijktaks kan tussen 70 en 700 miljoen opbrengen. Niemand kan dat nu al inschatten. Daarom hebben we een voorzichtige prognose gemaakt. Net zoals voor fraudebestrijding. Maar we zeggen wel dat we 250 miljoen euro meer zullen binnenhalen dan John Crombez.”
Was die doorkijktaks voor u geen erg bescheiden troostprijs?
BEKE: “Een troostprijs? John Crombez heeft die er in de vorige regering niet eens doorgekregen.”
U wou liever een vermogenswinstbelasting, die overigens niet eens in uw programma stond. Maar dat was over het lijk van de liberalen.
BEKE: “De indexsprong stond ook niet in ons programma. Wij hebben gezegd dat als er een indexsprong kwam, er ook een extra bijdrage moest komen van de grote vermogens. De manier waarop was bespreekbaar. We hebben nu de doorkijktaks en we hebben de beurstaksen verhoogd. Iedereen levert een faire bijdrage.”
De christelijke vakbond ziet dat anders. Hoe is het om als voorzitter, na maanden onderhandelingen, op het eigen partijcongres door rijen boze ACV’ers te manoeuvreren?
BEKE: “Tegenover de 100 die daar buiten stonden - en van verschillende politieke pluimage waren - zaten er 800 in de zaal. Ook mensen van de vakbond! En na een volwassen debat hebben amper 10 mensen tegen gestemd. Wij vragen van iedereen inspanningen, net zoals de vorige regeringen. Maar voor de lage lonen en uitkeringen doen we bijna dubbel zoveel als met de socialisten. Ik hoop dat men de vakbonden gaandeweg het hele verhaal willen zien.”
N-VA heeft dat zijn volledige nationalistische agenda aan de kant geschoven. Bent u er gerust in dat ze dat gaan volhouden?
BEKE: “Ja, anders was ik niet aan dit avontuur begonnen. We hebben afgesproken dat we de komende vijf jaar inzetten op sociaal-economische kwesties, en niet op het communautaire. Voor de verkiezingen zal er wel een verklaring tot herziening van de grondwet komen. En dan zal de kiezer moeten zeggen wat hij wil."
Is dat zo? Wij lazen een prominent CD&V'er die in De Standaard zei dat het niet de bedoeling is om de communautaire evolutie voor 10 jaar te bevriezen.
BEKE: "Wie dan wel?"
Kris Peeters. U zat naast hem: het was een dubbelinterview.
BEKE: “Wij hebben er voor de verkiezingen ook voor gepleit om artikel 195 (waarmee de sprong naar het confederalisme kan gewaagd worden, red.) voor herziening vatbaar te verklaren. Dat is niet gelukt, het zij zo. De traditie in ons land is nu eenmaal dat je sociaal-economische hervormingen en communautaire hervormingen moeilijk samen kan uitvoeren. Een staatshervorming gaat vlotter met de PS en moeilijker met de MR. Bij het sociaal-economische is het omgekeerd.”
N-VA koestert de theorie dat als ze de PS lang genoeg uit de regering kan houden, de Waalse socialisten zelf zullen komen smeken om een staatshervorming.
BEKE: "Ik vrees dat dat zeer naïef is.”
Hazenslaapjes & slaande deuren
De federale onderhandelingen hebben opnieuw 140 dagen geduurd. Hoe ontspant u zich als u thuiskomt van die gesprekken?
BEKE: “Door een glas wijn te drinken met mijn vrouw en een knuffel te geven aan de kinderen die op dat moment in bed liggen. Ik weet dat Bart De Wever ’s nachts altijd nog naar de herhaling van het journaal kijkt, maar dat doe ik nooit. Ik heb doorgaans zelf het nieuws gemaakt, waarom zou ik er dan nog naar kijken?" (lacht)
In de laatste onderhandelingsweek sliep u amper 10 uur. Dat eist toch zijn tol?
BEKE: “Je houdt er een soort jetlag aan over. Die is eigenlijk nog altijd niet voorbij, dus ik kijk erg uit naar de herfstvakantie. In zulke weken drijf je op adrenaline. (snel) Maar niet op pillen, zoals ik in een krant las. Ik wil gerust een urinetest afleggen! Maar onderhandelen is wel topsport. In de aanloop probeer ik mijn fysiek op peil te krijgen door te gaan joggen. Tegen mijn natuur in, maar het helpt wel.”
U gelooft blijkbaar niet in hazenslaapjes tijdens de onderhandelingen?
BEKE: “Ik vind dat zeer gevaarlijk. Het is tijdens de hazenslaapjes dat je gepakt wordt. Je moet alert blijven.”
Hebt u kunnen profiteren van mindere momenten van andere onderhandelaars?
BEKE: (knikt) “Ik ga niet alle geheimen onthullen, maar je voelt dat onderhandelen een uitputtingsslag is. Soms kan de tijd in je voordeel spelen, en moet je vertragingselementen gebruiken om je punt binnen te halen.”
Zoals met slaande deuren opstappen?
BEKE: (brede glimlach) “Inderdaad."
Dus toen u de onderhandelingen verliet na een fikse ruzie met Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten, was dat theater?
BEKE: “Nee, dat was pure verontwaardiging. Rutten stelde het huwelijksquotiënt in vraag (dat bevoordeelt gehuwden en samenwonenden, omdat ze samen worden belast, red.). Wij zijn een gezinspartij: dan moet je met zo’n voorstel niet afkomen. Ik denk dat Rutten ook wel wist dat ze dat niet zou binnenhalen. Het was de druppel die mijn emmer deed overlopen. In een onderhandeling voel je snel of men in een modus zit om akkoorden te sluiten of om de hakken in het zand te zetten. Die dag voelde ik dat het niks zou worden. Dan heb ik ook geen goesting om daar tot 2 uur ’s nachts te blijven zitten.”
Blijft er iets hangen van zo’n clash?
BEKE: “Nee, we zijn professionals. Toen Bart De Wever in 2011 na een jaar onderhandelen afhaakte en aan de kant ging staan, heb ik ook met hem gebotst. Na de voorbije verkiezingen heb ik voor het eerst weer een gesprek met hem gehad. Daar hebben we gesproken over wat er was gebeurd en we hebben er de spons over geveegd. Dat ging vrij vlot. Nu hebben we opnieuw een correcte verstandhouding. Vraag me niet om met hem op vakantie te gaan. Of met Tobback of Rutten. Maar als er een basis is om aan de onderhandelingstafel te gaan, moet je dat met open vizier kunnen doen.”
Omdat u weet: we zijn tot elkaar veroordeeld.
BEKE: “Je bent nooit 'veroordeeld' - dat vind ik een slecht uitgangspunt. Je onderhandelt om te slagen, niet omdat er geen alternatief is.”
Tijdens de onderhandelingen beweerden socialistische bronnen wel dat ze telefoontjes kregen van de CD&V-top.
BEKE: "Dat ontken ik. Op het ogenblik dat je aan de onderhandelingstafel gaat zitten, zeg je: deze partijen gaan het doen. Vertrouwen is cruciaal. Als men voelt dat je nog een tweede en derde lijn hebt open liggen, kan je nooit zeggen wat écht belangrijk is."
Ambras met Kris?
Een cruciaal onderhandelingsmoment was de keuze tussen het premierschap van Kris Peeters en het eurocommissariaat van Marianne Thyssen. Was dat voor u het moeilijkste moment van de onderhandelingen?
BEKE: “Ik heb die knoop niet doorgehakt. Kris heeft dat gedaan.”
Bronnen die mee aan tafel zaten, fluisteren dat Peeters het premierschap zelfs de weken nadien nog bleef claimen, tot u hem liet vallen. Daardoor zou er nu een haar in de boter zit tussen jullie.
BEKE: “Dat is roddelpraat van een zeer laag niveau. Kris heeft zelf die keuze gemaakt, uit loyaliteit naar Marianne. We hebben het premierschap ook nooit geclaimd: dat viel in onze schoot omdat andere partijen dat vroegen. De enige die er echt aanspraak op kon maken, was Bart De Wever. Hij heeft dat geweigerd en ik begrijp waarom: voor de MR was het al moeilijk genoeg om de sprong te wagen naar een regering met nationalisten. Een N-VA-premier zou te veel van het goede geweest zijn.”
Nu spreken commentatoren van een dubbele degradatie voor Peeters: hij zag niet alleen het minister-presidentschap, maar ook het premierschap aan zich voorbij gaan. Hoe is het met de arme man?
BEKE: “Kris is één van de meest loyale mensen die ik ken. Hij is vicepremier geworden omdat ik hem dat gevraagd heb. Hij heeft alles uit de kast gehaald om de onderhandelingen te doen slagen. In de privésector zou hij een veelvoud kunnen verdienen, maar hij gaat voor zijn zaak en voor de partij. Ik heb dus slecht nieuws voor al wie u wijsmaakt dat het niet botert tussen ons. Ik heb de voorbije weken zelfs nog meer respect voor hem gekregen.”
Vlak voor de verkiezingen verklapte hij in dit blad zijn plan B voor als hij geen minister-president meer zou kunnen zijn: een motorreis door Zuid-Afrika.
BEKE: “Ik hoop dat hij die plannen nog vijf jaar in de kast houdt. Die reis kan hij later nog maken.”
U hebt zich intussen wel op zijn hoogte kunnen hijsen. U geldt nu als dé sterke man van CD&V. En dat terwijl velen meewarig deden toen u in 2010 voorzitter werd.
BEKE: "Dat zal geweest zijn omdat ze mij nog niet voldoende kenden, zeker? (lacht) Het klopt dat ik in het begin werd onderschat door de andere voorzitters. Dat is ook normaal. In 2007 zat ik bij de onderhandelingen nog op de derde rij, in 2009 op de tweede. Maar intussen heb ik vier jaar ervaring. Dat maakt een groot verschil.”
Tegenwoordig wordt u meesterstrateeg genoemd…
BEKE: (uitgelaten) “Totaal overdreven, natuurlijk! Net zoals die onderschatting destijds. Ik heb mijn voorzitterschap nooit ingevuld als 'de sterke man'. Als partij moet je overal de sterkste mensen inzetten. Daarom was Kris Peeters ons boegbeeld bij de verkiezingen. Ik heb problemen met een personencultus waarbij een hele partij draait rond één man.”
Bij N-VA zullen ze het graag horen.
BEKE: "Tja, ik spreek enkel voor mijn partij, natuurlijk." (lacht)
