 |
| (Foto: Knack.be) |
"Als ik een uur niets te doen heb, begin
ik te zoeken naar een nieuwe activiteit. Ik stuur graag."
SP.A-viceminister-in-lopende-zaken Johan Vande Lanotte (59) is er dan ook niet
rouwig om dat hij, nu eeuwige kameraad John Crombez naar het Vlaams Parlement
verhuist, nog even diens takenpakket moet overnemen. Maar van de Zweedse
coalitie die in de steigers staat, heeft hij een minder hoge pet op. "Mijn
levenswerk staat op het spel." Als dat maar goed komt. (13 september '14)
"Eigenlijk moet de grootste partij (N-VA,
red.) gewoon altijd het premierschap opnemen. Maar dat is geen cadeau. Wie de
premier levert, moet zich meer dan andere partijen inzetten voor de
samenhorigheid van de regering. De eerste minister is de belichaming van alle
compromissen - en vaak ook de belichaming van wat slecht gaat. En niemand wil
die miserie krijgen."
En die miserie zit er aan te komen, want er moet
een enorme besparingsoperatie opgezet worden.
VANDE
LANOTTE: (sust) "Men zegt vaak dat dit de
grootste besparingsronde wordt sinds WOII, maar dat is overdreven. Deze
besparingronde is niet veel groter dan wat de regering-Di Rupo moest
realiseren. Wij moesten 18 miljard op 2 jaar saneren, deze coalitie 20 op 5
jaar. Mijn wiskunde is niet fantastisch, maar genoeg om te weten dat een pak
scheelt."
"Het komt er allemaal op aan hoe je die inspanningen
verdeelt. In de vorige regering hebben we dat kunnen doen op een manier die de
ongelijkheid niet liet stijgen in België - integendeel, de afgelopen vier jaar
is die zelfs teruggedrongen. Nu ben ik benieuwd naar hoe de volgende regering
het aanpakt."
Het probleem is wel dat het laaghangend fruit
grotendeels geplukt is. Nu moet er écht in het vlees gesneden worden.
VANDE
LANOTTE: (wuift weg) "Als onze
pensioenhervorming, de fiscale fraudebestrijding en de hervorming van de
vennootschapsbelasting laaghangend fruit waren, vraag ik mij toch af waarom er
zo veel kritiek op was. Of kijk naar de belastingen op bedrijfswagens: het hele
parlement stond in rep en roer!"
Dat wil alleen maar zeggen dat deze
besparingsronde nóg moeilijker wordt, toch?
VANDE LANOTTE: "Het betekent dat je moedige beslissingen zal moeten nemen, en
op een rechtvaardige manier inspanningen moet vragen van mensen. Neem
bijvoorbeeld de al aangekondigde maatregelen van de Vlaamse regering: de meeste
mensen gaan dat echt voelen, maar voor iemand als Omega Pharma-CEO Marc Coucke
zal die inspanning beduidend lager zijn - eigenlijk zal hij daar niets van
voelen. We moeten fier zijn op mensen als Coucke en hen stimuleren om succesvol
te zijn, maar dan moeten we ook durven vragen dat ze een rechtvaardige bijdrage
leveren."
De juiste toon
Breken met deze besparingsregeringen gouden tijden
aan voor SP.A als oppositiepartij?
VANDE
LANOTTE: "Ik heb daar een heel dubbel gevoel bij.
Er zijn nog altijd veel mensen die vinden dat ongelijkheid een goeie zaak is,
terwijl dat net veel negatieve maatschappelijke gevolgen heeft. Dat duidelijk
maken wordt onze voornaamste taak in de komende jaren, en dat lijkt me geen
gesneden koek. Bovendien doen we niet aan politiek om de volgende keer meer
stemmen te halen, maar om iets te realiseren. Maar goed, nu moet de partij
voldoende in zichzelf geloven, en de mensen een toekomstperspectief aanbieden.
Dan kunnen we de verkiezingen winnen en terug onze verantwoordelijkheid
nemen."
In sommige dossiers wordt oppositie voeren wel erg
moeilijk. Er ligt bijvoorbeeld een verregaande pensioenhervorming op tafel van
ex-SP.A-voorzitter Frank Vandenbroucke. Wordt het niet moeilijk om daarop te
schieten?
VANDE LANOTTE: "Wij gaan dat
voorzichtig en correct doen. Want er zitten goeie ideeën in dat
pensioenrapport. Alles afschieten onder het motto 'the duty of the
opposition is to oppose' is electoraal misschien de beste benadering, maar dat zie
ik niet meteen zitten."
Dan gaat uw partij nog wat groeipijnen doormaken
in de omschakeling. De Vlaamse regering had nog geen officiële cijfers of Bart
Van Malderen en Ingrid Lieten schreeuwden al moord en brand.
VANDE LANOTTE: "Het is nog even
zoeken naar de juiste toon, dat is logisch. Maar wij zijn geen partij die
alleen maar neen moet zeggen. We moeten zeggen wat ons niet aanstaat, maar ook
heel duidelijk de richting aangeven waar we wel naartoe willen."
Hebt u het gevoel dat u de komende vijf jaar uw
levenswerk moet verdedigen?
VANDE
LANOTTE: "Absoluut. Ik vind het de grote
verdienste van de SP.A dat wij in een tijd waar gans West-Europa bespaart, erin
geslaagd zijn ons sociaal weefsel te versterken. De ongelijkheid en de armoede
in onze samenleving zijn bij de laagste in West-Europa. Dat beschouw ik
inderdaad als mijn levenswerk: iedereen een gelijke kans geven. Dat is waarom
ik aan politiek doe. En dat gaat onder druk te komen staan door het beleid van
de nieuwe regeringen."
Volgens topbankier Etienne De Callataÿ, die
genoemd wordt als MR-minister, hebt u dat levenswerk zelf op het spel gezet,
door met de regeringen-Verhofstadt I en II geen reserves aan te leggen in
tijden van hoogconjunctuur.
VANDE
LANOTTE: "Als je kijkt naar de cijfers van de
nationale bank zal je zien dat onze overheidsschuld in die periode gedaald is,
terwijl ze in de buurlanden spectaculair gestegen is. Ook onze uitgaven zijn
gedaald. Dus dat De Callataÿ dan eens zegt waar het op staat: dat we de
belastingen niet hadden mogen verlagen. Maar dat durft hij natuurlijk
niet."
Nochtans staat De Callataÿ niet alleen. Ook uw
poulain Frank Van Massenhove, topman van de FOD Sociale Zekerheid, maakte
onlangs dezelfde analyse.
VANDE
LANOTTE: "Dan ben ik het daar niet met hem over
eens. Kijk naar de cijfers. We zijn van een tekort van 6% begin jaren '90 naar
0% begin jaren 2000 gegaan, en we hebben dat behouden ondanks
belastingverlagingen. Er zijn er niet zoveel die dat parcours kunnen
voorleggen."
Inschattingsfout
Op welke van uw maatregelen uit de regering-Di
Rupo bent u zelf het meest trots?
VANDE
LANOTTE: "Ik denk dat we de consument kunnen
leren hebben dat hij moet vergelijken. Op vlak van elektriciteit, gas,
mobilofonie… Dat heeft gevolgen voor hun portemonnee. Toen ik minister werd,
waarschuwde men me dat ik me zou verbranden aan de energieprijzen. Maar kijk
nu: de eindfactuur ligt vandaag 17% lager dan voor de regering van start ging.
Dat is voor gezinnen niet onbelangrijk."
Allemaal fijn dat het iets goedkoper werd, maar
deze winter gaat het licht wel uit.
VANDE
LANOTTE: "Ik wil eerst en vooral zeggen dat ik
ervan uit ga dat de stroom wel gaat aan blijven. Men is dat nu enorm aan het
opkloppen, maar als puntje bij paaltje komt, zijn er oplossingen. Ik heb enkele
weken geleden een aantal voorstellen gedaan die niet zo goed overgekomen zijn,
maar ik ga ze toch herhalen. Eén: we moeten noodgeneratoren inschakelen in het
elektriciteitsnet. Onmogelijk, zeggen sommigen, maar in Groot-Brittannië lukt
dat ook."
Waarom gebeurt het dan niet?
VANDE
LANOTTE: "Omdat het moeite kost. Eandis en Elia
moeten gaan praten met bedrijven of instellingen die een noodgenerator hebben,
ze moeten een vergoeding overeenkomen, de technische aansluiting verzorgen,…
Dat vindt men te moeilijk. Dus kiezen ze liever voor een afschakelingsplan -
dan kan je het met één pennentrek oplossen door een willekeurige regio in het
donker te zetten. (cynisch) Véél eenvoudiger."
U stelde ook voor een kabel te trekken naar de
gascentrale in het Nederlandse Maasbracht. Een voorstel dat door
staatssecretaris voor Energie Cathérine Fonck (CDH) ronduit weggelachen werd,
omdat het niet haalbaar was op korte termijn.
VANDE LANOTTE: "Maar ik heb
nooit gezegd dat die kabel voor deze winter was. Elia zegt dat het technisch op
één jaar kan, maar dat de procedureslag zes jaar duurt. Bon, dan vind ik dat we
wetten moeten stemmen om te zorgen dat die procedures sneller verlopen. Want
het gaat om een centrale van 1.300 megawatt - daarmee kan je de stilliggende
kerncentrales meteen compenseren."
Als de oplossing zo voor de hand ligt, waarom is
die kabel in de voorbije jaren nog niet gelegd? De scheurtjescentrales liggen
al langer dan vandaag stil.
VANDE
LANOTTE: "We zijn continu bezig om meer
verbindingen met buitenlandse stroomnetten te leggen, maar dat is niet
eenvoudig. Het Braboproject met Nederland wordt tegengehouden door één bedrijf,
het Stevinproject door twee gemeentebesturen. Wij hebben dat inderdaad niet
kunnen oplossen, en ik aanvaard die kritiek. Maar het is niet omdat het in het
verleden niet gelukt is, dat je die oplossing moet laten schieten."
Is SP.A dan bereid om nooddecreten over die kabels
vanuit de oppositie te steunen?
VANDE LANOTTE: (droog) "Ik denk
zelfs dat we ze zelf gaan indienen. Als dat een beetje vooruit gaat, kan die
kabel er tegen 2016 liggen."
Het blijft natuurlijk een
geïmproviseerde oplossing. Energiespecialisten wijzen op de
verantwoordelijkheid van de overheid: sinds de kernuitstap besloten werd in
2003, werd niet voldoende ingezet op bevoorradingszekerheid.
VANDE LANOTTE: "De energiesector is geliberaliseerd. Het zijn dezelfde mensen
die steeds de loftrompet staken over de vrije markt die nu klagen dat de
overheid moet zorgen voor bevoorradingszekerheid. Ja maar, wat is het
dan?"
De regering stuurt wel al van bij het begin
gemengde signalen, door in de originele kernuitstapwet de optie voor een
verlenging open te laten.
VANDE
LANOTTE: "Dat kon moeilijk anders. Anders geef je
de indruk dat je de kerncentrales ook zal uitschakelen als je geen alternatief
hebt. Neen, als we nu een probleem hebben, is het dat de regering-Leterme in
2007 - met SP.A in de oppositie - de kernuitstap heeft teruggeschroefd. Dat was
een fout. Toen we in 2010 terug in de regering kwamen, moesten we drie jaar
nietsdoen inhalen."
"Maar goed, ik wil wel toegeven dat we een
inschattingsfout hebben gemaakt bij de liberalisering van de energiesector.
Eigenlijk hadden we in 2000 moeten zeggen: we gaan eerst vijf jaar kabels
leggen, stroomnetten in gans Europa met elkaar verbinden, en daarna gaan we
liberaliseren. Dan konden we nu gemakkelijker stroom importeren als er een
tekort dreigde. Maar dat is een collectieve fout, die heel Europa gemaakt heeft
- in Frankrijk en Spanje zijn ze ondertussen ook al vijftien jaar aan het
prutsen aan een verbinding over de Pyreneeën."
Van inschattingsfouten gesproken: zelfs als het
licht de komende winters aanblijft, wordt stroom volgens de overheidsinstelling
SERV vanaf 2016 zo'n 30% duurder. Want omdat netbeheerders Eandis en Infrax de
kunstmatig goedkoop gehouden zonnepanelen moesten voorfinancieren, zitten ze nu
met een enorme schuldenput, die ze nu willen doorrekenen aan de consument.
VANDE
LANOTTE: "Waarom moeten die mensen iedere keer
voorspellingen doen die niet juist zijn? Dat vraagt een mens zich toch
af?"
U stelde zelf voor om de schulden van de
zonnepaneel-subsidies op te bergen in een zonnefonds, waarmee de afbetaling kon
gespreid worden over 20 jaar. Dan moet er toch iéts van aan zijn?
VANDE
LANOTTE: (schudt) "Die studie is een echte
schande: de SERV praat gewoon de sector na. Je moet de kostprijs van die
subsidies voor zonnepanelen spreiden over een langere periode - zoals we eerder
al deden voor investeringen in offshore energie. Met 30 miljoen per jaar uit de
Vlaamse begroting - niet eens zo'n spectaculair bedrag - kan je het oplossen
zonder de prijs te laten stijgen voor de consument."
Is het dan masochisme van CD&V en N-VA dat ze
die factuur liever in één keer betalen, dan die jarenlang voor ons uit te
schuiven?
VANDE
LANOTTE: "Dat is geen masochisme, want ze doen de
gezinnen pijn, niet zichzelf. Waarom moet iets dat je makkelijk over 20 jaar
kan spreiden per se op enkele jaren afgelost worden? Er is geen enkele reden om
dat te doen! Ik zeg u: als de elektriciteitstarieven de komende jaren stijgen,
is het omdat de regering ze wil laten stijgen, niet omdat er geen andere weg
is. Dat heeft de regering-Di Rupo bewezen."
"Maar het zou alleszins niets nieuws zijn.
Tussen 2005 en 2007 zijn de prijzen amper met 1% gestegen. In 2007 is CD&V
erbij gekomen ten nadele van SP.A, en de prijzen gingen met 15% de hoogte in.
In 2010 kwamen wij er terug bij, en sindsdien zijn de prijzen met 17% gedaald.
Nu we er weer uit zijn, zou het me niet verbazen dat de prijzen weer stijgen.
Omdat partijen als CD&V zich dat niet aantrekken. Omdat ze zich blijkbaar
niet kunnen inbeelden dat voor gewone gezinnen die facturen voor gas en
elektriciteit flink doorwegen."
Robrecht Bothuyne van CD&V noemde uw voorstel
voor een zonnefonds in P-Magazine "gezichtsbedrog". U zou op die
manier de puinhoop die Freya Van Den Bossche maakte van de
zonnepanelensubsidies willen maskeren.
VANDE
LANOTTE: (scherp) "Weet je wie minister van
Energie was toen de energiesector zelf voor het eerst vroeg om die subsidies te
verminderen? Hilde Crevits (CD&V, red.). Oké, wij hebben ook te lang
gewacht met reageren, maar je moet wel de hele waarheid vertellen. En
uiteindelijk is Freya de enige die er echt een eind aan gemaakt heeft."
Achteraf gezien bleek inzetten op zonnepanelen
niet de meest strategische beslissing. Op piekmomenten hebben we daar niets
aan.
VANDE
LANOTTE: "Daar ben ik het niet mee eens. Ik denk
dat het een enorme energiebesparende factor is geweest. Mensen met zonnepanelen
proberen er alles aan te doen om toe te komen met de energie die ze zo
opwekken. Het wordt bijna een sport om niet meer te verbruiken. We zien dat ook bij mensen met
een budgetmeter voor gas en elektriciteit: zelfs nadat ze uit de schulden zijn,
willen ze die graag behouden. Eigenlijk zou het geen slechte zaak zijn om dat
systeem uit te breiden: dat elke Vlaming zo'n meter krijgt waarmee hij zijn
budget minutieus kan beheren. Bijvoorbeeld via prepaid kaarten, zoals bij
gsm's. Dat zou een investering zijn die zichzelf meteen terugverdient, en het
zou de markt ongelooflijk helpen."
Achtervolgingswaanzin
Intussen schreef u een open brief aan de
West-Vlaamse SP.A-leden, waarin u opriep tot meer eensgezindheid binnen de
partij. Ontbrak het daar de voorbije jaren dan zo hard aan?
VANDE
LANOTTE: "Ik denk dat daar een neiging toe is als
je in de oppositie belandt. Dan komt er vlug wat discussie. Maar dat mag niet
ontaarden."
Aan de partijtop lijkt die eensgezindheid ver te
zoeken. Bruno Tobback wil zijn stoeltje niet opgeven: de
voorzittersverkiezingen lijken op een open strijd uit te draaien.
VANDE
LANOTTE: "Met die oproep tot eensgezindheid doel
ik vooral op de manier waarop we oppositie moeten gaan voeren. Wat de
voorzittersverkiezingen betreft: daar spreek ik me liever niet over uit. Ik heb
dat één keer gedaan (in 2007, toen hij Caroline Gennez naar voor schoof, red.)
en dat is me niet in dank afgenomen. We hebben verkiezingen in juni. Dan zullen
we wel zien."
Zou de partij er onder lijden als er meerdere
kandidaten zijn?
VANDE
LANOTTE: "Een partij moet er tegen kunnen dat er
meerdere kandidaten zijn. Dat is de essentie van een verkiezing!"
In het verleden was de verkiezing wel altijd snel
beklonken, met één duidelijke kandidaat.
VANDE
LANOTTE: "Dat is een van de dingen die we een
beetje gaan moeten veranderen. Als we een open partij willen zijn, moeten we
ook voorzittersverkiezingen aankunnen, zonder dat dat verraad of tweedracht met
zich meebrengt."
Dan blijft de vraag of er wel waardige
concurrenten zijn voor uw poulain, John Crombez.
VANDE
LANOTTE: "Tja… (glimlacht) Dat zullen we wel
zien."
Hij zal wel werk hebben: de SP.A is weggezakt tot
een historisch dieptepunt. Hoe komt dat?
VANDE
LANOTTE: "Dat wij op 25 mei verlies leden komt
vooral omdat de N-VA erin geslaagd is de mensen te overtuigen dat er
'verandering' nodig is, en dat wij die verandering niet belichamen. Pas op, ik
denk wel dat we heel veel van onze eigen mensen behouden hebben. Maar een
aantal traditionele kiezers zijn sinds de vorige verkiezingen gestorven, en die
moet je vervangen door nieuwe, jonge kiezers. Dat is ons niet gelukt."
Heeft de partij in de afgelopen jaren ook geen
imagoprobleem opgebouwd? Socialisten worden vaak weggezet als ritselaars -
uzelf op kop.
VANDE
LANOTTE: "Of dat voor de partij geldt, denk ik
niet. Maar ik heb daar ongetwijfeld zelf onder geleden. Die boeken ('De Keizer
van Oostende' van VRT-journalisten Pauwels en Van Den Eynde en 'Dwarsligger'
van ex-NMBS-CEO Marc Descheemaecker, red.) maakten deel uit van een campagne
die begonnen is nadat we de verkiezingen in Oostende gewonnen hadden in 2006.
Op een democratische manier konden ze ons niet kloppen, dus moest het maar via
allerlei insinuaties gebeuren. Dat was de enige manier om mij te treffen, daar
ben ik vast van overtuigd."
"Mijn frank is gevallen toen bleek dat 'De
Keizer van Oostende' gemaakt is in samenwerking met mensen van Lijst Dedecker.
Ze worden zelfs bedankt voor hun medewerking in de inleiding. Een boek maken
over een politicus met als belangrijkste raadgever zijn plaatselijke politieke
opponent, dat is toch niet koosjer? Ook als het over energie gaat is het
dubieus. Toen ik uitgever Van Halewijck aansprak op enkele onjuistheden, vond
hij dat vreemd, omdat die verhalen gesteund werden door 'vier mensen bij
Electrabel die voor de rest ook altijd correcte informatie gaven.' (zucht) Ja
maar, ik ben als politicus bezig met een prijzenstrijd met Electrabel! Dan moet
je niet aan achtervolgingswaanzin lijden om te weten dat je slecht uit zo'n
boek gaat komen."
Ook toen u uw terugkeer naar Oostende aankondigde
(binnenkort wordt Vande Lanotte schepen van Toerisme) werd op dat nieuws
gesprongen: uw vingers zouden weer jeuken naar de macht.
VANDE
LANOTTE: "Dat zullen ze altijd zeggen over mij. Weet je, op een bepaald
moment moetje een geuzennaam tot eer aannemen. Ik heb dat gedaan met 'De Keizer
van Oostende'. Op een bepaald moment wou ik zelfs een brief schrijven aan de
jonge mensen van Oostende waarin ik mezelf voorstel als 'De Keizer van
Oostende' - maar dat is me afgeraden door verstandige mensen in mijn omgeving.
(lacht) Je kan niet constant tegen een bepaalde perceptie blijven ingaan. Ik
blijf erbij: ik heb op juridisch vlak geen fouten gemaakt. Dat is
ondertussen door ontelbare instanties onderzocht, en ik heb die mensen altijd
alle ruimte gegeven."
En op ethisch vlak?
VANDE
LANOTTE: "Op ethisch vlak heb ik geen enkel
probleem om toe te geven dat ik mijn kennis in de energiesector gebruikt heb om
de prijzen te verminderen voor de consument. Wat daar onethisch aan is, moet je
mij eens uitleggen."
"Kijk, ik heb geen zin om iedere keer te
zeggen dat macht vies is. Ja, ik gebruik macht. Uiteraard. Ik krijg die macht
van kiezers die voor mij stemmen, en ik heb die nodig om de gas- en
elektriciteitsprijzen met 17 procent te verminderen. Maar nergens - zelfs niet
in die boeken - wordt gezegd dat ik ook maar één keer macht heb gebruikt om
mezelf te verrijken. Dat kan ook niet, want daar is gewoon niets van aan. Als
politicus moet je een mentale en ethische hygiëne onderhouden die boven de
normale standaard is, want je weet dat men over jou gaat praten. En ik maak
daar geen misbaar over, want van een onbesproken politicus is één ding zeker:
dat hij niets doet."
U hebt wel erg graag de touwtjes in handen.
VANDE
LANOTTE: "Ik ben een geëngageerde mens. Als ik
een uur niets te doen heb, begin ik te denken over wat ik wel zou kunnen doen.
Zo zit ik in elkaar: een beetje ongedurig. Ik stuur graag, en wil graag dingen
veranderen."
In Oostende gaat u wel minder aan de knoppen
zitten dan als federaal minister. Steekt dat niet?
VANDE
LANOTTE: "Neen. Ik ben blij dat ik naar Oostende
kan gaan. Ik heb mijn kiezers dat beloofd, en die belofte wil ik houden. Dat
klinkt sentimenteel, maar die mensen hebben me de kans gegeven om aan politiek
te doen. Zij hebben mij naar Brussel gestuurd, en ons de grootste partij
gemaakt van Oostende. Nu is het mijn beurt om iets terug te geven."
Dan is de kans klein dat u nog terugkeert als
minister?
VANDE
LANOTTE: (berustend) "Binnen vijf jaar zal ik 64
zijn. Ik ga ervan uit dat de partij tegen dan toch veel betere
ministerkandidaten dan mij zal hebben. En dan speel ik samen met de rest van
mijn generatie een ondersteunende rol, als een stel oude knorpotten die af en
toe zeggen wat we niet goed vinden."
En een terugkeer als koninklijk verkenner, voor
als de onderhandelingen over de Zweedse coalitie alsnog afspringen, zit dat er
nog in?
VANDE
LANOTTE: (lacht) "Neen, ik denk dat ze er zonder
mij ook wel door geraken. Maar dat ze het een beetje laten vooruit gaan!"
