Hoe rijk zijn de Coburgs echt? Die vraag houdt
econoom en royaltywatcher Thierry Debels al zes jaar bezig. In "Vorstelijk
Vermogen: het fabuleuze fortuin van de Belgische royals" probeert hij een
definitief antwoord te bieden, door de financiën van de Belgische vorsten - van
Leopold I tot Koning Filip - onder de loep te nemen. Zijn inschatting? "De
Coburgs zitten op één miljard. En dat is nog een voorzichtige raming." (6 september '14)
Het is niet de eerste keer dat Debels het
opgetelde fortuin van het Belgische koningshuis op 1 miljard schat: dat deed
hij eerder al in "Het Verloren Geld van de Coburgs", uit 2010. Het
paleis reageerde toen met een radicale ontkenning: zonder concrete cijfers te
geven noemden ze Debels' berekeningen "pure fantasie". Het
inspireerde de econoom om één en ander op een rijtje te zetten.
"Met resultaat," zegt Debels. "In
mijn boek schets ik onder andere hoe Leopold III via zijn nauwe banden met de
ondernemersfamilie Empain ruim een half miljard binnenhaalde, en illustreer ik
hoe participaties in de Generale Maatschappij de Koninklijke familie door de
jaren heen ook tonnen geld opbrachten. Veel kenners zeggen trouwens dat ik de
rijkdom van de Coburgs nog fors onderschat. En ik blijk niet de enige: een man
die werkt voor de Civiele Lijst van de Koning (de instelling die de dotaties en
het budget van de koning beheert, red.) zei me dat zelfs de Koninklijke familie
zélf niet weet hoe rijk ze zijn."
De enige raming die het paleis zelf geeft, betreft
koning Albert II: naast een villa in Zuid-Frankrijk en een jacht heeft hij
slechts een spaarpot van 12,5 miljoen euro.
DEBELS: "Wel, het paleis liegt. Albert heeft niet één, maar drie
villa's, ter waarde van 20 miljoen. En daarbovenop nog twee appartementen in
Oostende en een kleinere boot. Ik denk dat zijn totale fortuin dichter bij de
400 miljoen ligt."
Waarom wil het paleis de spaarpot van de royals zo
angstvallig minimaliseren?
DEBELS: "Omdat de Coburgs als de dood zijn voor de perceptie dat ze een
rijke familie zijn. In tijden van crisis zou zulke rijkdom te veel wrevel
oproepen."
"Daarom proberen de Coburgs al generaties
lang te laten uitschijnen dat ze armoezaaiers zijn. Koning Boudewijn slaagde
daar het best in: hij werd zelfs 'le roi pauvre' genoemd, hoewel hij de duurste
Rolexen droeg en ooit op één dag de twee duurste Mercedessen kocht. Zijn
voormalige adviseur zei me zelfs letterlijk: Boudewijn was even geobsedeerd
door geld als de rest van de familie. Hij spande zelfs een rechtszaak in tegen
zijn stiefmoeder Liliane Baels, omdat hij vond dat zijn deel van de erfenis van
Leopold III te klein was. Zo zie je maar: ze zijn allemaal dezelfde."
Zwijgende politici
Bovendien blijken de vorsten bereid om ver te gaan
voor hun centen. Ze zouden tot drie keer toe een devaluatie van de munt omzeild
hebben.
DEBELS: "Zowel Albert I, prins Karel als Boudewijn hebben hun geld naar
een buitenlandse munt omgezet vlak voor de Belgische frank gedevalueerd werd,
ja. Dat is een vorm van handel met voorkennis en dus illegaal, maar die mensen
hebben gewoon geen morele principes. Bovendien staan de leden van het
koningshuis in de praktijk buiten de wet. De koning is sowieso onschendbaar, en
welke procureur gaat in godsnaam een onderzoek leiden tegen de andere leden van
het koningshuis?"
Gaan politici dan nooit in tegen dat soort
operaties?
DEBELS: "Het paleis vergeet en vergeeft nooit, en politici weten dat.
Een politicus die minister wil worden, zal dus niet gauw tegen de kar van het
koningshuis rijden, want diezelfde koning moet hem ooit nog benoemen. Boudewijn
heeft bijvoorbeeld een paar keer dwarsgelegen bij de aanstelling van
Vlaams-nationalistische ministers. Of denk aan de manier waarop Albert II de
formatiepoging van Bart De Wever in 2010 bemoeilijkte, door hem erg weinig tijd
te gunnen."
Met Filip lijkt dat anders: hij gaf De Wever alle
speelruimte.
DEBELS: "Misschien heeft Filip wel geleerd uit de fouten van zijn vader,
maar er speelt vooral een andere motivatie. Albert was bezorgd dat het land uit
elkaar zou vallen, terwijl Filip eerder vreest dat we geen regering zouden
krijgen. Dat is voor hem prioriteit nummer 1: hij heeft nog liever de N-VA aan
de macht, dan een jaar zonder regering."
"Politici pikken nu trouwens veel minder van
het koningshuis dan vroeger. Zelfs de PS lijkt zich te bezinnen. Interessant,
want de Waalse socialisten hebben Albert en co heel lang gedekt. Het Fonds
Pereos (de stichting waarmee koningin Fabiola haar erfenis wou onttrekken aan
belastingen, red.) bleek voor hen de druppel. En waarschijnlijk willen ze zo
stemmen rapen bij de republikeinse kiezers in Wallonië."
U signaleert zelfs meteen waar ze kunnen beginnen
pulken aan het koningshuis: bij de Civiele Lijst.
DEBELS: "Dat klopt. De koning kan nu jaarlijks rekenen op een budget van
zo'n 12 miljoen euro om zijn kosten te betalen, maar dat is veel te ruim. Eind
augustus bleek nog dat Filip de personeelskosten van Albert op zich neemt. Dat
is niet legaal, want de civiele lijst is enkel bestemd voor de koning. Maar
goed, het is niet de eerste keer dat dat budget misbruikt wordt: Albert
gebruikte de lijst na het fameuze marineproces uit 2007 om de 185.000 euro
terug te storten die de marine frauduleus in de villa van Laurent had gestopt.
"
"Het grote probleem is dat er geen enkele
controle is op hoe de koning die civiele lijst aanwendt: eigenlijk is dat een
blanco cheque. Niemand heeft zicht op hoeveel echt opgaat aan personeelskosten,
en hoeveel rechtstreeks naar het spaarboekje van de Coburgs verdwijnt. Of naar
privé-uitgaven, zoals de brandstof voor het jacht van Albert II. Het blijft een
kernwaarde voor de familie: betaal zo weinig mogelijk zelf. Waarom zou je je
privé-fortuin aanspreken als de belastingbetaler zo dom is om dat allemaal voor
jou te betalen? Een vermogensbeheerder omschreef hen ooit als 'extreem rijk,
maar ook extreem gierig'. Ik denk dat hij de nagel op de kop sloeg. En waarom?
Wat ben je met 400 miljoen euro als die geparkeerd staan op een bankrekening in
Zwitserland? Het is een pure symbolenstrijd die je ziet bij veel miljardairs:
ze zijn net pauwen die willen kunnen opscheppen met de grootste staart of de
vetste bankrekening. De Coburgs zijn niet anders: geld is een obsessie voor
hen."
Schijnhuwelijk
Waar niet op beknibbeld wordt: minnaressen. Ook
dat blijkt een grote uitgavenpost.
DEBELS: "Tja, iedereen weet dat een minnares duurder is dan je eigen
vrouw. Leopold II ging daar erg ver in: terwijl zijn dochter Louise niet eens
een appel mocht plukken uit de koninklijke boomgaard, overlaadde hij zijn
maîtresse Blanche Delacroix met de prachtigste geschenken."
Wie was de grootste sloeber onder de royals?
DEBELS: "Eigenlijk wisten ze allemaal wel van wanten. Leopold II en III
namen zelfs hun toevlucht tot prostituees. Maar vergis u niet: ook de
koninginnen laten zich niet onbetuigd. In de jaren dat het slecht ging met
Albert, heeft Paola ook duchtig geprofiteerd. Misschien was zij wel nog de
strafste op dat vlak. En ook Laurent en Filip hebben lang van het leven genoten
- Laurent van de meisjes, en Filip van de jongens." (lacht)
Aan die pret kwam een einde omwille van een
clausule in het testament van Boudewijn, blijkt uit uw boek.
DEBELS: "Boudewijn wou tot na zijn dood het gedrag van zijn familieleden
bepalen. En dus liet hij in zijn testament een bepaling opnemen dat als Laurent
en Filip aanspraak wilden maken op zijn erfenis - ter waarde van zo'n 300
miljoen euro - ze voor hun veertigste getrouwd moesten zijn. Dat heeft bij
beiden niet veel gescheeld. Daarbij valt op dat ze geen jarenlange relatie
achter de rug hadden: Mathilde en Claire kwamen uit het niets. Zij kwamen bijna
uit het niets. Dat waren duidelijk kunstmatige huwelijken, waaraan
waarschijnlijk fikse voorwaarden verbonden waren. Want om bij die twee te
blijven, moet je als vrouw al behoorlijk stevig in je schoenen staan."
Ook de erfenis van Albert en Paola belooft een
moeilijke klus te worden, gezien hun drie kinderen en twaalf kleinkinderen.
DEBELS: "Natuurlijk. Ken jij dan een erfenis die geen problemen
oplevert? (lacht) In het verleden hebben alle koninklijke erfenissen al voor
hommeles gezorgd, dus dat zal de komende jaren ook nog vuurwerk opleveren. Het
proces rond Delphine Boël (de buitenechtelijke dochter van Albert II, red.),
dat eind september van start gaat, wordt bijvoorbeeld nog erg interessant. Zij
beweert nog steeds dat het haar niet om het geld te doen is, maar dan moet je
mij eens uitleggen waarom de advocaten die zij inschakelt allemaal
zakenadvocaten zijn, zonder enige ervaring met familierecht."
Zwart schaap
Acht u onze royals eigenlijk in staat om op een
andere manier hun brood te verdienen dan met belastinggeld?
DEBELS: "Als ik naar de beperkte mentale capaciteiten van Filip of
Laurent kijk, vrees ik voor de zaak. Natuurlijk kan niet iedereen een genie
zijn, maar het probleem is dat zij denken dat ze het wel zijn."
"Vooral Laurent heeft het op dat vlak zwaar
te pakken. Hij kijkt op naar Leopold II, die een fortuin verzamelde met
allerhande groots opgezette projecten. Hij wil zelf dan ook ondernemen, maar
Laurent is zo dom als het achtereind van een varken. Daarom mislukken al zijn
projecten. Een bijkomend probleem is dat hij misschien wel de meest spilzieke
is van de familie: hij voelt zich niet goed als hij geen 1.000 euro per dag kan
uitgeven."
Het maakt van Laurent al jaren het zwarte schaap
van de familie.
DEBELS: "Dat ligt ook aan het hof zelf, dat van hem een zondebok maakte,
om Filip in een beter daglicht te stellen. Want hoe kan je je beter profileren
dan door te verwijzen naar de mislukkingen van een ander? Vergeleken met
Laurent is Filip een toonbeeld van ernst en discipline, terwijl hij ook niet
veel waard is."
Hoe zit het met de band tussen de twee broers?
Sinds Filips koningschap lijkt er weer toenadering te zijn.
DEBELS: "Vrienden worden ze nooit. Die toenadering kwam er omdat Filip
Laurent terug taken binnen de monarchie gaf, maar dat was ook niet houdbaar.
Laurent is een vrije vogel die overal standaard twee uur te laat arriveert, en
dat kan natuurlijk niet als je de koning vertegenwoordigt."
"Maar goed, Laurent is niet het grootste
probleem voor de monarchie. Dat zijn Albert en Paola. Het beste dat zij voor
Filip kunnen doen, is zich terugtrekken op hun domein in Zuid-Frankrijk, maar
ze kunnen het niet laten op het voorplan te treden. Ik heb soms oprecht
medelijden met de communicatiedienst van het paleis: de Coburgs zijn een
familie van ongeleide projectielen. Paola kan het bijvoorbeeld niet verkroppen
dat ze nu de tweede koningin in rang is, na Mathilde. Daarom doen zij en Albert
gekke dingen: om meer geld vragen, onaangekondigd interviews geven… En dat
allemaal zonder overleg met hun zoon."
Op die manier lijkt het wel alsof Filip stilaan
geïsoleerd raakt in zijn eigen familie.
DEBELS: "Het moet alleszins verschrikkelijk frustrerend zijn. Filip
denkt dat hij de beste koning is die België al gehad heeft - hij vond zijn
vader maar een zwakke koning - en is eigenlijk niet zo slecht bezig, maar zijn
familie blijft voor ophef zorgen. Ik heb al gehoord dat hij zich af en toe eens
flink boos maakt, maar ik vrees dat hij de anderen nooit in de pas zal kunnen
laten lopen. Met de Coburgs valt nu eenmaal geen land te bezeilen."
'Vorstelijk
vermogen, het fabuleuze fortuin van de Belgische royals', Thierry Debels,
Uitgeverij Pelckmans, €19,50.
