 |
| (Foto: intal.be) |
Een paar geïmproviseerde staakt-het-vurens ten
spijt, gaat het conflict in de Gazastrook onverminderd door. Intussen loopt de
dodentol aan Palestijnse zijde op tot 1.800, tegenover 66 Israëlische
slachtoffers. "Met dank aan de KU Leuven", zucht Koen Ooms van
solidariteitsorganisatie Intal, "want zij leveren technologie voor
Israëlische wapenfabrikanten."
Deel van de reden waarom het Palestijnse
slachtofferaantal zo hoog oploopt, blijkt dat het Israëlische leger veruit het
modernste van de regio is. Vliegtuigfabrikant Israel Aerospace Industries (IAI)
levert daarvoor een belangrijke bijdrage. Het bedrijf is de wereldleider op
vlak van onbemande vliegtuigen - beter bekend als drones - en staat te boek als
de hofleverancier van het Israëlische leger, weet Koen Ooms van
solidariteitsorganisatie Intal. "Hun Heron-drones worden gebruikt om Gaza
te surveilleren en te bombarderen, onder andere bij de Gaza-oorlog van 2008.
Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch noemde dat toen een schending van
de mensenrechten. Bovendien staat een dochter van IAI in voor de
bewakingsinstallaties van de scheidingsmuur in de bezette Palestijnse gebieden,
terwijl het Internationaal Gerechtshof in Den Haag die muur in 2004 al veroordeelde als
schending van het internationaal recht."
En het is met dat IAI dat de KU Leuven
samenwerkingsverbanden onderhoudt. In de periode 2007-2013 was dat binnen het
Europese onderzoekskader FP7, dat universiteiten, onderzoekscentra,
multinationale ondernemingen, KMO's en overheidsdiensten uit verschillende
landen moet samenbrengen.
Intal riep de KUL sinds 2012 meermaals tot de orde
voor die samenwerking, maar telkens wuifde de universiteit de kritiek weg. Binnen het nieuwe kaderprogramma
Horizon 2020 ging men nog een stapje verder, legt Ooms uit. "Op
vraag van de wapenlobby haalde de Europese Commissie zelfs nog enkele
bepalingen uit het programma om het nog gemakkelijker te maken om met
wapenfabrikanten samen te werken."
Onbegonnen werk
In principe blijven wapenfabrikanten namelijk
uitgesloten van dergelijke innovatieprogramma's, maar met hun burgerlijke takken zetten
militaire bedrijven in op beurzen voor transport en luchtvaart. Niet dat de
universiteiten daar graten in zien, fulmineert Ooms. "Zij willen gewoon op
opportunistische wijze aan de vetpotten van Europa zitten, en zijn dus niet
geneigd om weerstand te bieden tegen die praktijken."
De vetpot is dan ook niet mis: Horizon 2020 is het
grootste innovatiebudget ter wereld. Tussen 2014 en 2020 zal het zo'n 70 à 80
miljoen euro in onderzoek en ontwikkeling pompen. Ook Israël mag daar de
vruchten van plukken, want als niet-EU-lidstaat heeft het sinds 1995 een
samenwerkingsakkoord. Zo kan de EU ook een graantje meepikken van de bloeiende
Israëlische innovatie-industrie.
Toch willen Ooms en Intal dat de KUL zijn
verantwoordelijkheid neemt en zich terugtrekt uit het samenwerkingsverband met
IAI. Leuvens rector Rik Torfs ziet nochtans geen probleem. "Dit project
gaat niet uit van de KU Leuven, maar van de Europese Commissie. Er zijn nog een
dertigtal andere partners bij betrokken. De EC bepaalt de spelregels, niet wij.
Al blijft het belangrijk dat wapenbedrijven niet participeren. Als bewijs
opduikt dat IAI onze technologie misbruikt, moeten we daar onmiddellijk op
reageren."
"Onbegonnen werk," zucht Koen Ooms.
"Het is quasi onmogelijk om een bedrijf als IAI voor de rechtbank te
slepen, aan te tonen dat ze internationaal recht schenden, én dat de KUL daar
rechtstreeks bij betrokken is. Bovendien is dit een erg zwakke opstelling voor
het hoofd van een katholieke universiteit waar je voor het minste onderzoek aan
een ethische commissie moet passeren. Blijkbaar is dat voor een belangrijke kwestie
als het conflict in Gaza niet aan de orde."
De Leuvense technologie in kwestie is composiet,
versterkte kunststoffen. Als die lichter uitvallen dan aluminium of andere
metalen, is dat erg interessant voor de vliegtuigindustrie: dat laat immers toe
om meer capaciteit mee te dragen. In de vorm van vracht, of brandstof.
"Of spionagemateriaal en bommen," vult
Ooms aan. "Bij de KUL herhalen ze steeds dat IAI hun technologie enkel
voor luchtvaart gebruikt. Maar hun civiele poot is slechts pro forma. IAI is
voor 90% een militair bedrijf, dat wapens ontwikkelt voor het Israëlische
leger. Sla er hun website maar eens op na: IAI bouwt drones, raketsystemen,
militaire terreinwagens, gepantserde bulldozers, enzovoort. Maar voor de rest?
Vier kleine vliegtuigen. Wie gelooft dat IAI voor die 90 een eigen onderzoek
start om hetzelfde materiaal te zoeken, is naïef."
Cavalier seul
Intussen duikt ook binnen de KUL steeds meer
ongenoegen op over het Israëlische optreden in Gaza. In de verschillende open
brieven die artsen-, juristen- en academische verenigingen de afgelopen dagen
publiceerden, doken vaak namen van KUL-professoren op. Viroloog Marc Van Ranst
sprak zelfs van een 'Gazacaust'. De academici eisen een boycot van Israël -
niet alleen omdat zijn bedrijven Europese wetgeving schenden, maar uit
principe.
Toch knoopt Torfs daar geen conclusies aan vast.
"We moeten ook kijken naar het effect dat we kunnen hebben. Als de KUL
cavalier seul zou gaan spelen, dan is dat zoals België dat op zijn eentje
sancties zou nemen tegen pakweg Rusland. Van weinig betekenis. Als je actie
voert, moet het toch de pure symboliek overstijgen."
Torfs is enkel te vinden voor maatregelen in een
breder kader. "Israël is sterk vertegenwoordigd in allerlei Europese
projecten. Je kan je afvragen of dat, gezien het onevenredig grote geweld dat
in Gaza gebruikt wordt, nog op dezelfde manier kan doorgaan. Maar als je echt
wil bijdragen aan de rust in Gaza, moet dat gebeuren op Europees niveau."
"Het lijkt misschien een druppel op een hete
plaat, maar dat is nog altijd geen reden om niets te doen," reageert Koen
Ooms. "Als rector van de KUL kan Torfs het initiatief grijpen. Hij kan de
andere Belgische universiteiten aanspreken, of de internationale contacten van
de KUL aanwenden om internationale druk te coördineren." Ooms hoopt dat
het de rector in de komende weken alsnog daagt. "Universiteiten zitten vol
met mensen met inzicht in de wereld. Die moeten hun rol spelen. Niet gewoon hun
paraplu opentrekken en het initiatief aan anderen overlaten, zoals Torfs nu
doet."
