 |
| (Foto: xpats.com |
Plots was ze daar: de Vlaamse Regering. Met
twee surprises van de chef: niet alleen Open VLD maakte een miraculeuze
comeback, voorzitter Gwendolyn Rutten haalde ook verloren zoon Sven Gatz terug
naar de Vlaamse politiek, na drie jaar bij de Brouwersunie. Al lijkt er niet
veel veranderd sinds hij wegging. "De truken van de oppositie zijn nog
steeds dezelfde."
De liberaal straalt nog steeds als we hem drie
dagen na zijn eedaflegging treffen in zijn geliefde Brussel. "Nadat
Gwendolyn Rutten mij vroeg om minister te worden, overviel mij een rare
mengeling van adrenaline en zenuwachtigheid. Volgens mij bestaan er gewoonweg
geen mensen die alleen maar blij zijn met zo'n telefoontje: je weet dat een
ministerjob geen wandeling in het park wordt. Maar toch was het razend
spannend."
Met welk hemels gerstenat viert de directeur van
de Brouwersunie zulk nieuws eigenlijk?
GATZ: "Euh, je gaat het me moeten vergeven, maar ik ga nog even in
mijn rol blijven als directeur, en niet te veel vertellen over wat ik gedronken
heb. Anders krijg ik weer allerlei
commentaren van brouwers die misnoegd zouden zijn omdat hun merk niet genoemd
wordt en een ander wel." (lacht)
U heeft het toch een béétje gevierd, mag ik hopen?
GATZ: "Ik ben 's avonds een terrasje gaan doen met mijn vrouw en wat
vrienden. Normaalgezien had ik zelfs nog een fietstocht gepland, maar dat kon
ik mijn vrouw niet aandoen. Haar vertellen dat ik minister zou worden, en dan
mijn laatste vrije tijd op de fiets spenderen, dat zou erover geweest
zijn."
"Want daar maak ik me geen illusies over: de
komende vijf jaar worden enorm hectisch. Dat wordt een grote aanpassing, want
bij de Brouwersunie had ik het 's avonds en in de weekends een pak minder
druk."
Wie weet duurt uw comeback wel langer dan vijf
jaar.
GATZ: "Of misschien nog korter, dat weet je ook nooit." (lacht)
Hebt u als directeur van de Brouwersunie iets
geleerd dat u straks van pas zal komen?
GATZ: "Ik heb er toch een bepaalde maturiteit kunnen kweken. In mijn
parlementaire loopbaan had ik het hoogste bereikt toen ik fractievoorzitter
werd, maar zelfs dan draaide het nog steeds om praten. En die debatten zijn
niet altijd voldoende aan de realiteit getoetst. Een minister staat recht in de
praktijk. In die zin hebben de voorbije drie jaren hier mij met de voeten op de
grond gezet. Hier moest ik
personeelsuitdagingen beheren, omgaan met de opkomst van kleinere brouwerijen,
en als in het biermuseum een koeler stuk ging, moest ik zelf voor vervanging
zorgen. Ik moest meer zelf de hand aan de ploeg slaan. Al bij al denk ik
dat ik nu meer klaar ben voor het ministerschap dan drie jaar geleden. Terwijl
ik toen ook dacht dat ik er klaar voor was."
In uw afscheidsinterview leek u daar anders over
te denken. U noemde zichzelf 'te zacht voor de toppolitiek, want daar moet je
een smeerlap voor zijn.' Bent u dat nu geworden?
GATZ: "Ik vrees van niet. (lacht) Ik ben zeker geen kerstekind, maar
met toppolitiek bedoel ik topministers en partijvoorzitters. Uit dat hout ben
ik nog altijd niet gesneden. Ik zie mezelf meer als een vakminister. Om het in
koerstermen te zeggen: ik heb niet het gabarit van een ronderenner, maar een
klassieker kan ik af en toe wel winnen."
Soulmates
Nog eentje uit dat afscheidsinterview: 'de
volgende keer dat VLD in de Vlaamse Regering raakt, zal er wel een nieuwe
generatie klaar staan om minister te worden.' Blijkbaar is dat niet het geval,
want voorzitster Rutten moest u opvissen?
GATZ: "Toch wel, want er waren nog andere partijleden die op die
ministerpost aanspraak maakten. Maar soms blaast de zijwind in de sprint harder
voor de sterkste dan voor jou. Dat is politiek. Ik heb ook al twee keer net
naast een ministerpost gegrepen. En laten we wel wezen: als VLD geen minister
van Brussel moest leveren, zat ik hier nu ook niet."
Toch is het opvallend dat de voltallige Vlaamse
fractie gepasseerd wordt, want ook uw collega Annemie Turtelboom stond niet op
een Vlaamse kieslijst. Dat lijkt een middenvinger naar de Vlaamse verkozenen.
GATZ: "Het is nooit leuk voor een fractie als er twee ministers van
buiten de groep komen. Dan is het dubbelop. Als ik de enige was, omwille van
die Brusselse reden, was de situatie misschien naders."
Joke De Swaef, ex-voorzitter van VLD-Aalst, stelde
de ministerkeuze van Rutten al openlijk in vraag. Als dat maar niet escaleert.
GATZ: "Kijk, ontevredenheid en ontgoocheling maken per definitie uit
van de politiek. Annemie en ik beseffen dat we nog werk hebben om volledig
verankerd te raken in die fractie, maar nu gaat de vakantie daar over. Daarna
zal men die bladzijde wel snel genoeg omdraaien. Onze verkozenen zijn allemaal professionals."
Eigenlijk was u zelfs tweede keus. Ruttens
gedroomde Cultuur- en Mediaminister was voormalig spindoctor Noël Slangen.
GATZ: "Ik kan niet inschatten hoe reëel andere scenario's geweest
zijn."
Slangen was al teruggekeerd van zijn vakantie in Turkije.
Het wordt niet veel reëler.
GATZ: (afgemeten) "Er liggen altijd verschillende scenario's klaar
voor een ministerpost. Maar wat telt is dat ik hier nu met u zit. Al de rest is
leuk voor het verhaal, maar totaal niet relevant. Ik heb intussen ook met Noël,
Ann Brusseel, Els Ampe en Jean-Jacques De Gucht (de andere namen die genoemd
werden voor Media en Cultuur, red.) gepraat, en dat zit heus wel snor."
Dat Rutten met Slangen en Turtelboom twee
soulmates naar voor schoof, zegt veel over de waarde die de voorzitter aan haar
dichte vrienden hecht.
GATZ: "Die vriendschap kan een rol spelen, ja. Maar ik ben zeker dat
Gwendolyn in eer en geweten beslist heeft. Trouwens, vriendschap hoeft in de
politiek geen probleem te zijn."
Zegt een man die persoonlijke drama's meemaakte
bij de implosie van zowel de Volksunie als van ID21.
GATZ: "Toch bestaat het. Alleen is het moeilijker te beheren dan je
denkt."
Bent u ooit goed bevriend geweest met huidig
minister-president Geert Bourgeois? Jullie zaten in eind jaren '90 samen bij de
VU.
GATZ: "Met Geert had ik een normale, collegiale relatie. Maar hij vond
dat de VU een nog hardere Vlaams-nationale koers moest varen. Ik zag meer heil
in een links-liberaal alternatief (het ID21 van Bert Anciaux, red.). En
eigenlijk moet ik nu toegeven: Geert heeft gewonnen. Want hij is nu de baas in
de regering, en ik ben máár de minister van Cultuur."
Heeft u eigenlijk voorwaarden gesteld aan
Gwendolyn Rutten vooraleer u het ministerschap aanvaardde?
GATZ: "Neen. Omdat mijn passage bij de Brouwers van de voorbije jaren
mij geleerd heeft dat ik in staat ben om op eigen kracht mijn weg te vinden. En
als dit avontuur niet goed zou aflopen - want daarvoor heb ik geen enkele
garantie - ben ik nog steeds overtuigd dat ik wel terecht zal komen. Natuurlijk
ben ik ook soms zenuwachtig en ongerust, maar tegelijk geeft het een grote rust
om uit te gaan van je eigen kwaliteiten."
U hebt de knoop wel op erg korte tijd moeten
doorhakken. Had u nog tijd om eerst het regeerakkoord te lezen?
GATZ: (lacht) "Goeie vraag. Maar neen, die kans heb ik niet gehad. Ik
had enkel de tijd om mijn vrouw te raadplegen. Maar ik had wel vertrouwen in
het onderhandelingstalent van Gwendolyn. En achteraf, bij de eerste lezing,
bleek dat ook terecht. Ik merk dat de delen van het regeerakkoord die tot mijn
bevoegdheid behoren voldoende armslag bieden om mijn eigen accenten te kunnen
leggen. En maar goed ook, want ik wil niet louter de notaris van het
regeerakkoord zijn."
Uw partijgenoot Bart Tommelein gaf u wel meteen een
flinke opdracht mee: volgens hem is de dringendste besparing de afschaffing van
het derde VRT-net OP12.
GATZ: "Dat staat ook zo in het regeerakkoord. Op korte termijn blijft
OP12 een noodkanaal voor Ketnet en Canvas, en we gaan het in principe ook niet
meer uitbreiden."
Dure grap, voor een back-upoptie.
GATZ: "Dat zullen we wel rustig met de VRT bekijken."
Hebt u eigenlijk ooit naar OP12 gekeken?
GATZ: "Niet veel. Ik heb het kanaal eigenlijk pas de laatste zes
maanden ontdekt. Dus ik geef toe - en de VRT zal het misschien niet graag horen
- dat het eerder een luxeopdracht lijkt dan een essentiële. Maar nogmaals: dat
moeten we in de komende jaren onder de loep nemen. Ik moet me eerst nog
inwerken in dit dossier vooraleer ik er veel uitspraken over kan doen."
Eitjes pellen
Tijdens het debat over de regeerverklaring viel
ook op dat zowat alle oppositieleden u een bloemetje toegooiden. Omdat u te boek staat als een
links-liberaal?
GATZ: "Awel, dat vraag ik mij ook af. Ik hoop dat men mij niet
beschouwt als het linkse tegengewicht in een centrumrechtse regering. Want
daarvoor weeg ik te licht."
Zelfs de culturele sector was enthousiast over uw
aanstelling. Dat is niet elke Cultuurminister gegeven.
GATZ: "Tja. Toen Joke Schauvliege aan haar legislatuur begon, waren de
kritieken zeer slecht. Ik heb daar toen ook aan meegewerkt, vanuit mijn functie
als fractieleider. Maar uiteindelijk heeft zij de zaken tot relatieve
tevredenheid van de culturele sector goed verzorgd. Nu zijn de commentaren zo
goed en de verwachtingen zo hoog gespannen dat ik soms twijfel of ik die wel
allemaal ga kunnen inlossen. Want niemand mag op zijn beide oren slapen de
komende twee jaar - op het vlak van de begroting moeten nog wel wat eitjes
gepeld worden."
Die mantra van twee jaar doorbijten klinkt bij
alle ministers van de regering-Bourgeois. Wordt het daarna echt allemaal beter?
GATZ: "Niet automatisch, natuurlijk. Elke begroting is heel
afhankelijk van de groeicijfers van de economie."
En het zou niet de eerste keer zijn dat de regering
die fout inschat.
GATZ: "Voilà. Een groeipercentage van anderhalf procent meer of
minder, dat gaat over tientallen, zoniet honderden miljoenen. Maar goed, wij
gaan er vanuit dat er meer ademruimte komt. Is dat niet zo, dan zullen wij onze
verantwoordelijkheid moeten nemen en de tering verder naar de nering zetten.
Als goede liberaal kan ik alleen maar zeggen dat je niet meer kan uitgeven dan
wat je hebt."
Begrijpt u dat dat voor onrust zorgt bij de
bevolking? Die zien hun school-, energie- en waterfacturen fors stijgen.
GATZ: "Natuurlijk begrijp ik dat. Maar het is ook een heel nieuwe
situatie voor de Vlaamse Regering: twee legislaturen geleden zwom die nog in
het geld, terwijl we er nu voor het eerst ruzie over moesten maken. Dan moet je
keuzes maken. En dat is voor niemand prettig."
Er is één groep die wel dolgelukkig is met deze
regering: de ondernemers. Voka gaf het regeerakkoord zelfs 17 op 20.
GATZ: "Ik denk dat die hoop terecht is, maar anderzijds zullen de
ondernemers ook wel de effecten voelen van andere maatschappelijke keuzes. De
verhoging van het inschrijvingsgeld voor het onderwijs kan bijvoorbeeld een
effect hebben op hoeveel mensen consumeren. Ik hoop van niet, maar dat kan
allemaal wel."
"Maar we kunnen er niet onderuit: we moeten
allemaal besparen. Zelfs de Waalse regering doet het. Op federaal niveau wordt
die oefening nog veel moeilijker, want daar gaat het om maar liefst 17 miljard,
in plaats van de 1,4 miljard die we in Vlaanderen moesten vinden. Maar je hebt
geen andere keuze: anders maak je er een soep van die je nooit meer kan
oplossen."
Met zo'n goedkeurende stempel uit de
ondernemerswereld, moet uw partij opgelucht zijn dat ze in de regering zit.
Voor Open VLD zou het erg moeilijk geweest zijn om hiertegen oppositie te
voeren.
GATZ: "Toegegeven, op economisch vlak zou het niet evident geweest
zijn."
Anderzijds: door het akkoord van N-VA en CD&V
kritiekloos te aanvaarden, maakt VLD zijn eigen kiesprogramma wel irrelevant.
De kiezers hadden evengoed voor N-VA of CD&V kunnen stemmen.
GATZ: "Pas op, Gwendolyn heeft toch voldoende bijsturingen kunnen
doen, vooral op fiscaal vlak. Goed, dat gaat ons nog een tijdje blijven
achtervolgen. Maar onze toetreding tot de Vlaamse Regering moet samen gezien
worden met onze toetreding tot de federale regering. En daar zijn we er wel van
in het begin bij om te onderhandelen over het regeerakkoord. Diegenen die ons
daar zullen vertegenwoordigen - Gwendolyn, Maggie De Block en Alexander De Croo
- krijgen een veel grotere verantwoordelijkheid dan Annemie en ik."
Mathematisch is Open VLD wel overbodig in deze
Vlaamse Regering. Niet bang dat jullie bij de minste onenigheid buiten
geflikkerd zullen worden?
GATZ: "Neen. Deze coalitie gaat resoluut voor zowel het Vlaamse als
het federale niveau. En dan ben je veroordeeld tot elkaar."
Door die overbodigheid zal VLD zich toch niet
kunnen permitteren moeilijk te doen voor een dossier als Oosterweel. Daar ligt
nochtans een voorstel op tafel waar de partij bikkelhard campagne tegen voerde.
GATZ: "Dat zullen we wel zien. Zelfs al werp je minder gewicht in de
schaal, met redelijke argumenten kom je nog altijd heel ver."
En van de eerste bocht in dat dossier is VLD ook
nog niet doodgegaan.
GATZ: (aarzelt) "Ik ga mij hier aan mijn rol als vakminister houden,
en over Oosterweel verder niets zeggen. Dat zou mij niet in dank afgenomen
worden."
U hebt de knop echt al omgedraaid.
GATZ: (grijnst)
Ontslagpremie
Hebt u de indruk dat de Vlaamse politiek tijdens
uw afwezigheid veel veranderd is?
GATZ: "Niet bepaald. Ik moest enorm glimlachen toen ik de oppositie
bezig zag tijdens het debat over de regeerverklaring. Met welke truken Bart Van
Malderen (SP.A-fractieleider, red.) zijn speech aanpakte, keihard, vol
vergelijkingen en overdrijvingen: ik herkende mezelf van vijf jaar geleden. Al
maakten we inhoudelijk andere punten, uiteraard. (lacht) Maar ik begrijp het
wel: er is nu eenmaal geen andere manier om oppositie te voeren."
"Wat wel veranderd is: toen ik wegging, zat
de politiek in de diepst mogelijke crisis, tijdens die 541 dagen zonder
federale regering. Maar ik heb de indruk dat nu alles achter de rug is, dat er
een soort nieuwe start is. Plots heerst een sfeer waardoor dingen die vroeger
totaal onmogelijk waren, dat nu wel worden."
Zo slaagde zowel het Vlaams als het federaal
parlement er eindelijk in een einde te maken aan de riante opzegvergoedingen
van parlementsleden die naar een andere job trekken. Een kat die u zelf de bel
aanbond toen u pas na lang aarzelen afstand deed van uw ontslagpremie van
300.000 euro."
GATZ: "Ik was op vakantie in de VS toen die hetze losbrak. Ik herinner
me nog dat ik me daar vooral tegen wou verdedigen. Ik dacht: potverdorie, dat
is een regel die afgesproken is. Waarom zou ik nu de eerste moeten zijn die
daarop toegeeft?"
Omdat u er zich lang tegen verzet heeft.
GATZ: "Net daarom: ik heb die regel zelf proberen veranderen, en dat
is niet gelukt. Dus waarom
zou ik die vergoeding dan plots wel moeten laten schieten? Ik wil ze
trouwens nog wel eens zien, de mensen die 300.000 euro met één muisklik laten
vallen. Soms oordeelde men wel erg gemakkelijk, en jaloezie was nooit ver weg.
Een week lang kreeg ik allerlei scheldtirades over mij heen, en toen ik
uiteindelijk de premie had losgelaten, kreeg ik nog de cynische opmerking dat
het toch wel moest betekenen dat ik al rijk genoeg was. Terwijl ik ook maar een
omhooggevallen middenklassejongen ben. Maar goed: ik wil benadrukken dat ik er
geen spijt van heb dat ik die vergoeding liet vallen. "
Wat trok u uiteindelijk over de streep?
GATZ: "Een goed gesprek met mijn gezin. Mijn jongste zoon, toen 17,
grapte dat ik het geld moest houden - omdat dat goed was voor zijn erfenis.
Maar mijn oudste van 19 raadde het mij af. Hij vond dat ik een goed
parlementslid was geweest, en als ik die premie zou aannemen, de mensen mij
maar om één ding zouden herinneren."
En dan zou uw rentree een pak moeilijker geweest
zijn.
GATZ: (categoriek) "Dan zat ik hier nu gewoon niet. Je kan niet
toevallig elders een leuke job gaan uitvoeren, drie jaar vrolijk je vertrekpremie
incasseren en aan het einde plots minister worden. Maar goed, zo werkt het in
de politiek: alle puzzelstukjes moeten in elkaar vallen."
Ook na de herrie die u moest verwerken, bleven
politici zoals uw partijgenoot Filip Antheunis zich vastklampen aan die
premies. Waarom was het zo moeilijk om in te zien dat de burger dat niet pikt?
GATZ: "Maar hoe moeilijk ligt dat echt bij de kiezer? Ik heb die week
van veel mensen gehoord: je hebt daar recht op. Toen ik uiteindelijk mijn brief
naar de voorzitter van het parlement stuurde, voelde dat als een enorme
bevrijding aan. Maar toen kwam de kritiek van de collega's: 'wat doe jij nu,
jij veroorzaakt hier een dijkbreuk!'. Maar ik was weg, en ze konden het verder
maar zelf bekijken. Ik heb toen in eer en geweten beslist."
Handige Bart
Intussen is uw partij federaal op weg naar
deelname aan een zogenaamde Zweedse coalitie, met N-VA, CD&V, Open VLD en
enkel MR aan Waalse zijde. Dat wordt een erg hachelijke onderneming. Vreest u
niet voor de stabiliteit?
GATZ: "Dat valt nog te bezien. Een regering moet niet verplicht een
meerderheid in elke taalgroep hebben. Bij minstens een derde van onze
regeringen in de laatste 30 jaar was dat niet het geval. Dus ik weet niet of
dat ririso zo groot is als iedereen beweert."
De MR heeft amper 20 van de 64 Franstalige zetels.
De druk aan Waalse zijde zal enorm zijn.
GATZ: "Ik erken dat MR een risico neemt, en ik bewonder hun moed. Maar
elke partij heeft een hypotheek moeten lichten in de laatste rechte lijn naar
de federale regering. Ook de N-VA, die het communautaire vijf jaar in de
koelkast steekt. En CD&V, omdat zij als enige christendemocratische partij
in een atypische liberale regering zitten."
En Open VLD, door kritiekloos een regeerakkoord te
slikken.
GATZ: "Kwatongen zouden dat zo kunnen zeggen, ja. (lacht) Maar zolang
iedereen zich bewust blijft van dit moedige beginpunt, denk ik dat die Zweedse
coalitie een goeie kans op slagen heeft."
Welke coalitie had u zelf verwacht op 25 mei?
GATZ: "Ik moet eerlijk zeggen dat ik een tripartite verwacht had.
Omdat die - weliswaar karig - beloond was door de kiezer. En omdat N-VA niet
mathematisch noodzakelijk was. Maar ere wie ere toekomt: de handigheid van Bart
De Wever heeft daar een stokje voor gestoken. Die heeft als informateur een
heel mooi parcours gereden, en veel meer bereikt dan we voor mogelijk
hielden."
"Het kantelpunt was toen de CDH voor een
coalitie met de PS koos. Plots lag alles in een plooi, en was er geen weg meer
terug. Aan Waalse kant is het vertrouwen sindsdien onder een punt gezakt dat ik
nog nooit meegemaakt heb. Eigenlijk is dat ook wel erg, hé."
Voor deze coalitie moesten wel een paar veto's
ingeslikt worden. Charles Michel zei in de campagne dat hij nooit met N-VA zou
regeren. Uw collega Patrick Dewael noemde de Vlaams-nationalisten zelfs het
nieuwe extreemrechts.
GATZ: "Dat is de enige wetmatigheid van het politieke spel: sommige
uitspraken voor de verkiezingen zijn zo hard dat je niet anders kan dan ze
nadien terugschroeven."
U hebt het zelf ook meegemaakt, toen u toenmalig
minister-president Kris Peeters in het parlement ooit versleet voor mediageile
primaat. Dat achtervolgt u nog steeds.
GATZ: "Niet dat ik daar spijt van heb. Het incident was van zulke
omvang dat het enige boosheid rechtvaardigde (Peeters liet een belangrijke
vergadering over de begroting schieten om een Zuid-Amerikaanse berg te
beklimmen met astmapatiënten, red.). Neen, het enige dat ik mij daarin beklaag
is dat een bepaald deel van de Vlaamse publieke opinie toen voor het eerst van
mij hoorde. En dan dacht ik: na 16 jaar in de politiek, is dat wel wat sneu.
(lacht) Maar goed, de komende vijf jaar heb ik de kans om daar verandering in
te brengen."
