nootvandeleu

(Foto: De Standaard)

INTERVIEW // Marc Descheemaecker ligt dwars // "Het hele SP.A-apparaat wordt ingeschakeld om mijn boek af te branden"

In Dwarsligger, een kroniek van zijn passage bij de nationale spoorwegmaatschappij, schetst ex-CEO Marc Descheemaecker een beeld van de NMBS waarvoor het woord 'ontluisterend' is uitgevonden. Het is een verhaal van schandalig dure lege treinen, van vriendjespolitiek op hoog niveau, en van hardleerse vakbonden. Toch staat Descheemaecker recht in zijn schoenen. "Ik ben nooit plat gegaan voor de politiek."

Sinds Marc Descheemaecker (58) eind november moest opkrassen als CEO bij de NMBS om plaats te ruimen voor Jo Cornu, heeft hij niet stilgezeten. Hij schopte het tot voorzitter van Brussels Airport, en pende op honderd dagen tijd een turf bijeen over zijn passage bij de spoorwegen. Daarin laat hij niet na wat fikse schoppen uit te delen - vooral de socialistische schenen van Johan Vande Lanotte moeten het ontgelden.

Daar is een reden voor, zegt Descheemaecker nu. "Ik vond dat het mijn plicht was om te antwoorden op een aantal vragen. Journalisten vroegen mij al langer waarom Johan Vande Lanotte mij zo leek te haten. Intussen wil ik de treinreiziger, de NMBS-medewerker en de belastingbetaler een blik achter de schermen van de spoorwegen gunnen. Want die drie zijn uiteindelijk veel belangrijker dan de rest." Tijd voor een rit langs een paar van de opvallendste passages in Dwarsligger.

 De wraak van de keizer 

"Feit is in elk geval dat 'De Keizer van Oostende' echt alles uit de kast heeft gehaald om me van een verlenging van mijn mandaat als gedelegeerd bestuurder van de NMBS te houden.'

Dwarsligger opent met een opvallende bekentenis: 'ik heb mij vaak machteloos gevoeld bij de NMBS'. En dat voor een CEO.

DESCHEEMAECKER: "Toch was het zo. Als je in een onderneming stapt, moet je ook omgaan met haar beperkingen. Bij de NMBS moet je nu eenmaal functioneren in een omgeving waar veel politieke deals worden gemaakt, boven het hoofd van het management. Dan kan je als manager wel weten dat die deals niet goed zijn voor de onderneming, maar ze worden toch doorgevoerd."

U schetst een aantal redenen waarom het soms moeilijk werken was bij de NMBS - de invloed van de vakbonden, de financiële erfenissen uit het verleden, de politieke inmenging - maar ééntje krijgt een eigen hoofdstuk: huidig SP.A-vicepremier Johan Vande Lanotte.

DESCHEEMAECKER: "Hij is natuurlijk een tijdlang mijn voogdijminister geweest."

Zo hebt u er wel meer gehad: liefst acht in elf jaar. Maar waarom wordt vooral Vande Lanotte op de korrel genomen?

DESCHEEMAECKER: "Vande Lanotte is in de hele periode dat ik bij de NMBS zat een vrij belangrijk politicus geweest. Als minister, vicepremier, partijvoorzitter… En zijn partij wil traditioneel erg aanwezig zijn in de NMBS. Dat botst soms met het ondernemingsbelang. En als je daar als CEO tegen in gaat, levert dat conflicten op. Dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat ik persona non grata werd voor Vande Lanotte. Hij heeft een persoonlijk veto tegen mij uitgesproken, op een vrij unieke manier."

Door in zakenkrant De Tijd openlijk te zeggen dat u niet opnieuw benoemd mocht worden als NMBS-CEO.

DESCHEEMAECKER: "Niet dat dat een verrassing was: ik wist dat al jaren. Ik ben op genoeg manieren tegen zijn kar gereden. Zo zette ik de sportsponsoring stop (NMBS-dochtermaatschappij ABX sponsorde ooit basketbalclub BC Oostende, red.), verzette ik me tegen de manier waarop hij de NMBS wou hervormen, en probeerde ik de Thalys van Oostende naar Parijs af te schaffen. Uiteindelijk was het duidelijk: ik mocht niet blijven. Maar so be it: de aandeelhouder, in dit geval de overheid, heeft het recht te beslissen wie hij aan het hoofd van zijn bedrijf zet. Daar heb ik geen probleem mee: ik ben niet rancuneus. Maar ik mag natuurlijk wel mijn eigen waarheid vertellen."

Vande Lanotte ziet dit niet als 'uw waarheid vertellen'. Volgens hem hebt u tegen Europees Parlementslid Saïd El Khadraoui (SP.A) gedreigd met het boek als middel om Vande Lanotte te chanteren. Omdat u per se CEO van de NMBS wou blijven.

DESCHEEMAECKER: (wuift weg) "Dat is absolute nonsens. Ik heb jaren geleden al tegen journalisten gezegd dat ik een boek wou schrijven als ik wegging bij de NMBS. Dat is toch mijn goed recht?"

   "Kijk, ik herinner me dat gesprek met El Khadraoui perfect. Ik heb daar niet gedreigd om een boek te schrijven als ik geen CEO mocht blijven. Zo laat Vande Lanotte het nu lijken, maar ik heb het gevoel dat hij zijn eigen waarheid probeert te creëren."

Om u in diskrediet te brengen?

DESCHEEMAECKER: "Inderdaad. Het is een klassieke techniek: elke keer er een lastig boek over Vande Lanotte uitkomt - zoals eerder al met De Keizer van Oostende, van VRT-journalisten Wim Van Den Eynde en Luc Pauwels- probeert hij het gras voor de voeten van de auteur weg te maaien. Dat was ook nu het geval: ruim een week voor het boek uit kwam, werd het hele apparaat van de partij ingeschakeld om een eenvoudig boek al meteen af te branden. Tja."

Heeft u intussen al een telefoontje mogen ontvangen van uw nemesis?

DESCHEEMAECKER: "Ik heb al drie jaar niet meer met Vande Lanotte gesproken. Dat hoeft ook niet, want hij is nu vicepremier en minister van Economie. Mijn voogdijministers waren de voorbije jaren Paul Magnette en Jean-Pascal Labille (beiden PS, red.). Dat zijn sterke persoonlijkheden die het niet zouden aanvaarden dat een andere minister zomaar in hun tuin komt spelen."

Is Johan Vande Lanotte de enige reden dat u niet meer bij de NMBS zit?

DESCHEEMAECKER: "Ik dacht het wel, ja. (stilte) De regering heeft zijn veto aanvaard, en hij is zelf met andere kandidaten komen aanzetten om het roer over te nemen. Oké, de voltallige regering ging akkoord met die beslissing, maar het lijkt me duidelijk dat ik er zonder het veto van Vande Lanotte, nog altijd NMBS-CEO zou zijn."

 Paradepaardjes 

"De grote projectontwikkelingen met stations in Luik, Bergen, Gent, Hasselt, Antwerpen, Sint-Niklaas en Leuven, vonden toevallig allemaal plaats onder socialistische burgemeesters. Het viel mij op dat vooral PS- en SP.A-vertrouwelingen joegen op 'witte olifanten': gigantische projecten die grote geldstromen op gang brachten en waar grote belangen speelden. Het kon nooit op."

U clashte ook met Vande Lanotte over de zogenaamde 'spooktrein' van Oostende naar Parijs. Daar rijdt dagelijks een Thalys heen en weer met gemiddeld vier reizigers, een prestigeproject dat de staat jaarlijks 3 miljoen euro kost. Wie wint daar iets bij?

DESCHEEMAECKER: (laconiek) "Ik denk dat het een symbool is. Ik begrijp dat ook niet."

U noemt het 'Vande Lanottes fallussymbool.'

DESCHEEMAECKER: "Er is gewoon geen economische, sociale of efficiëntielogica in te vinden - integendeel. Er is alleen een politieke logica: de Walen krijgen een Thalys van Namen naar Parijs, dan willen de Vlamingen er ook één."

En de NMBS kan helemaal niets inbrengen tegen die verlieslatende operatie?

DESCHEEMAECKER: "Neen. We hebben het geprobeerd, daar niet van. In besprekingen met de regering zag iedereen in dat er iets aan moest gedaan worden. Zelfs de vertegenwoordiger van Vande Lanotte ging akkoord om de trein af te schaffen, tot zijn baas zelf 'no way' zei. Dat product mag blijkbaar niet gestopt worden. Voor Vande Lanotte gaat die drie miljoen per jaar blijkbaar om 'kleine budgetten'."

Het kan toch niet gebruikelijk zijn dat de regering zó buitenspel gezet wordt door één minister?

DESCHEEMAECKER: "Ach, men was waarschijnlijk bang voor een communautair conflict. De Franstalige partijen vreesden dat Vande Lanotte het lot van zijn Oostendse Thalys in de weegschaal zou leggen met die uit Namen - die economisch nochtans economisch beter draait. Dus lieten ze het maar vallen. (cynisch) It's only money, hé."

Is het omwille van dergelijke machtsspelletjes dat u Vande Lanotte ook vergeleek met Marlon Brando - de acteur die gestalte gaf aan maffiabaas Don Corleone in The Godfather?

DESCHEEMAECKER: "Voor de duidelijkheid: ik heb zelf nooit naar Don Corleone verwezen. Dat verhaal is ontstaan toen een vriend me op Facebook aansprak over de 'cinema' van de topbenoemingen bij de NMBS. Ik antwoordde: 'ja, met Marlon Brando in de rol van Vande Lanotte, zeker?' De dag erna stond dat uitgebreid in de krant. Maar het merkwaardige is dat elke journalist volledig zelfstandig de link met The Godfather heeft gelegd. Terwijl Marlon Brando ook knappe rollen gespeeld heeft in Mutiny on the Bounty, Apocalypse Now, en vele andere klassiekers."

Vande Lanotte verwees in een reactie zelf naar de broeierige seksscènes in Last Tango in Paris.

DESCHEEMAECKER: "Voilà. Daarbij: als men Kris Peeters vergelijkt met George Clooney, denkt toch ook niemand aan de bankovervaller die hij speelt in Oceans Eleven? Iedereen denkt aan de charmante man uit de Nespressoreclames. Da's een kwestie van intuïtie."

Bij Peeters en Clooney kan je - mits enige goede wil - nog van een fysieke gelijkenis spreken. U maakt me niet wijs dat u daarop doelde bij Brando en Vande Lanotte.

DESCHEEMAECKER: "Vindt u dat ongeloofwaardig? U moet eens naar de jongere Marlon Brando kijken." (lacht)

U beschrijft in Dwarsligger ook hoe socialistische politici vaak 'witte olifanten' najagen, in de vorm van prestigieuze stationsgebouwen.

DESCHEEMAECKER: "Ik stel gewoon vast dat de steden waar de NMBS een groot project realiseerde, vaak socialistische burgemeesters hadden. Maar ik wil vooral dat er nagedacht wordt over die prestigeprojecten. Louis Gallois, de voormalige CEO van de Franse spoorwegen, zei me ooit dat hij voor de prijs van het station van Luik, alle TGV-stations in Oost-Frankrijk heeft neergezet. Op een bepaald moment moeten we ons toch beginnen afvragen of we ons dat allemaal nog kunnen permitteren. Want die projecten worden gerealiseerd met geld van de belastingbetaler, op een moment dat de vergrijzing toeslaat en de sociale zekerheid in nauwe schoentjes zit. Dan moet je prioriteiten stellen."

Waarom zijn die spoorwegen eigenlijk zo belangrijk voor de socialisten?

DESCHEEMAECKER: "De spoorwegen zijn van cruciaal belang voor de mobiliteit van het land. Bovendien kunnen ze het land geheel lamleggen met stakingen en dergelijke. Daarnaast werkt de NMBS met miljardenbudgetten, en is het een van de grootste werkgevers van het land. Dat lijkt me genoeg reden voor elke socialistische partij om die spoorwegen met bijzondere aandacht te bekijken."

 Dictatoriale vakbonden 

"Elio Di Rupo zei me ooit: 'Een of twee dagen staking, ça va encore. Een week staking is een groot politiek probleem. Twee weken staking en de regering dreigt te vallen.' En dat weten de vakbonden natuurlijk ook."

Moest u dit boek uit uw systeem krijgen? Uw hart luchten?

DESCHEEMAECKER: "Niet noodzakelijk. Ik heb het boek ook niet geschreven tegen iets of iemand. Ik schreef het voor de reiziger, opdat die eindelijk eens zou weten hoe het er achter de schermen aan toe gaat, voor de NMBS-werknemer, die soms onterecht heel veel kritiek over zich heen krijgt, en voor de belastingbetaler, die drie miljard euro per jaar neertelt voor de spoorwegen. Bovendien hoop ik langs deze een debat op gang te brengen over de toekomst van de NMBS."

Daarom heeft u - zegt u in uw voorwoord - bewust geprovoceerd.

DESCHEEMAECKER: "Ik had gerust ook een boek kunnen schrijven over economische toestanden en belansstructuren, maar dat had geen kat gelezen. Als je er geen kleur in steekt, ga je kopje onder in de grijze massa."

   "Ik wil met mijn boek vooral uitnodigen om na te denken over de prioriteiten. Ik denk namelijk niet dat de federale staat die drie miljard euro de komende jaren zal kunnen blijven betalen. En in plaats van om de zes maanden bij de begrotingscontrole in een middernachtelijk kasteel de kaasschaaf boven te halen om hier en daar wat te beknibbelen op het NMBS-budget, moet de regering een langetermijnvisie ontwikkelen. Helaas stel ik vast dat vakbonden en politiek een conservatieve muur rond de NMBS hebben opgetrokken."

Vooral de vakbonden blijken niet uw beste vrienden. Ook over hen zet u een flinke boom op.

DESCHEEMAECKER: "Om de zaken te wijzigen bij de spoorwegen, moet je natuurlijk een akkoord met de vakbonden bereiken. Als zij niet akkoord gaan, wijzigt er niets. Helaas zijn de spoorvakbonden nogal conservatief. Het zijn autonome organisaties, die enkel de NMBS als bedrijfsomgeving kennen. En ze hebben het perfecte drukkingsmiddel: met een paar rode vlaggen en militanten kan je bijna het hele spoorsysteem lam leggen."

U schetst in Dwarsligger ook hoe de vakbonden hun macht kunnen gebruiken om opvallende vakantieregelingen of uitzonderlijk gunstige pensioenformules af te dwingen.

DESCHEEMAECKER: "Inderdaad. Denk maar aan de treinbestuurders: zij kunnen vanaf hun 55^e een pensioen opstrijken dat 50 tot 60% hoger ligt dan een normaal pensioen. Sommigen klussen dan nog een beetje bij ook. (stilte) Da's België, hé. De vraag is natuurlijk hoe lang zo'n systeem nog houdbaar blijft."

Hoe lang denkt u zelf?

DESCHEEMAECKER: "Niet lang meer, alleszins. Eens het treinverkeer geliberaliseerd wordt en private investeerders mogen meespelen (de Europese Commissie mikt daarvoor op na 2019, red.) moet je competitief zijn. En dan ga je ergens moeten snijden. Maar als we er niet in slagen de NMBS flexibeler, productiever en eenvoudiger te maken, gaat die liberalisering op een catastrofe uitdraaien."

U omschrijft de vakbonden op een bepaald moment zelfs als 'dictatoriaal'.

DESCHEEMAECKER: "Dat is niet het woord dat ik gebruik."

Toch wel. Op pagina 32.

DESCHEEMAECKER: "Ja, toen ik aankwam was hun aanwezigheid vrij dictatoriaal. Maar tegenover tien jaar geleden zijn de vakbonden fel verzwakt. Ik denk dat ik met de andere NMBS-bestuurders, Jannie Haek en Luc Lallemand, vrij goed heb kunnen samenwerken om die invloed tot normale proporties te herleiden."

Beschouwt u dat als een van uw voornaamste verwezenlijkingen?

DESCHEEMAECKER: "Ik ben vooral trots dat we vandaag bijna 60% meer reizigers vervoeren dan tien jaar geleden. En dat zonder dat we daar de extra financiële middelen voor gekregen hebben. Dat is een gigantische verwezenlijking."

Het zal dan toch niet met de stiptheid geweest zijn dat u ze gelokt hebt. Die zakte onder uw bewind naar een dieptepunt.

DESCHEEMAECKER: "Die reizigersstijging ging inderdaad gepaard met een zeker kwaliteitsverval - maar dat is onvermijdelijk, als je de nodige aanpassingen niet mag doen. Dat gestegen reizigersaantal ligt trouwens vooral aan het grote gat tussen de prijs van een treinticket en de reële kostprijs van autovervoer. Ook de files hebben een rol gespeeld: die waren de beste bondgenoot van de spoorwegen."

 De Fyra-flop 

"Ik zette alles op een rijtje. Er waren persberichten verschenen over mogelijke corruptie door de moedermaatschappij van de Fyraleverancier. Die behoorde tot dezelfde groep als helikopterproducent Agusta. Aan de sp.a gelinkte personen kwamen elke keer tussenbeide op beslissende momenten in het dossier. Alles wees op een mogelijk kwalijk, of ten minste verontrustend dossier."

In uw laatste jaar aan het roer van de NMBS ontplofte ook het Fyra-dossier. U maakt zich nochtans sterk dat u tien jaar tegen die Italiaanse floptrein gevochten hebt. Had u niet gewoon de stekker uit het hele project kunnen trekken?

DESCHEEMAECKER: "Dat was gewoonweg onmogelijk. Ik heb in 2009 laten onderzoeken of we onder ons contract uit konden, maar we bleken aan handen en voeten gebonden. Pas toen bleek dat er allerlei mankementen waren, hadden we de smoking gun die we nodig hadden om het contract te verbreken. Zo hebben we ons voorschot van 37 miljoen euro integraal kunnen terugvorderen."

Daarvoor heeft u de Fyra wel eerst op de sporen moeten laten, terwijl er technische mankementen waren.

DESCHEEMAECKER: "Een paar weken, ja. Er is één bodemplaat losgekomen, en er waren nog fouten, maar echt gevaarlijk werd het nooit. Die treinen reden gewoon erg slecht."

U hebt vorig jaar ook een onderzoek naar de aankoopprocedure van de Fyra besteld, omdat u schimmige activiteiten vermoedde. Het parket heeft geen gevolg gegeven aan dat dossier.

DESCHEEMAECKER: "Justitie oordeelde dat indien er al feiten zouden geweest zijn, ze sowieso verjaard zouden zijn."

U zinspeelt in uw boek wel dat er corruptie in het spel was.

DESCHEEMAECKER: "Ik zeg enkel dat er tegen Finnmechanica, de moedermaatschappij van AnsaldoBreda, dat de Fyra leverde, verschillende procedures over corruptie liepen. Ik heb gewoon een aantal feiten op een rijtje gezet, en besloten dat ik niet met de ogen dicht mocht blijven zitten. Is er niets, dan is er niets, maar ik wou het tenminste onderzocht hebben."

U legt ook de link met Agusta-helikopters, en de SP.A. Dat neigt al naar een verdoken beschuldiging.

DESCHEEMAECKER: "Maar neen. Ik zet gewoon een aantal zaken op een rijtje. De toenmalige directeur-generaal reizigersactiviteit die de deal sloot, Leo Pardon, heeft op het kabinet van Willy Claes gewerkt. En Finnmechanica is de groep die ook de Agustahelikopters produceert. Blijkbaar hanteren ze nog dezelfde praktijken als vroeger, wat in India kwamen onlangs nog twee ministers in opspraak na de aankoop van die helikopters. Maar ik beschuldig niemand."

U zet 'corruptie' en 'SP.A' dus gewoon 'op een rijtje', en daar blijft het bij? Is dat niet een beetje flauw?

DESCHEEMAECKER: "Tja, ik kan zelf geen onderzoek voeren, hé. Ik meld gewoon de feiten."

 De benoemingscarrousel 

"Toen een lid van het directiecomité met pensioen ging, zag ik de kans om van de politieke dictaten in het comité af te raken. Maar al gauw kreeg ik een telefoontje van sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte. "Voor die functie dacht ik aan twee namen waaruit je kan kiezen," klonk het. Ah bon. Ik mocht dus kiezen."

Uit uw boek blijkt dat sommigen de NMBS zien als een vehikel om vriendendiensten te bewijzen. U krijgt regelmatig schriftelijke verzoeken om iemand aan een job te helpen.

DESCHEEMAECKER: "Tja, da's typisch Belgisch, hé. In Nederland bestaat zoiets niet. Wij hadden daar een automatisme voor ontwikkeld: we stuurden gewoon een vriendelijk briefje terug met de link naar de website waar de NMBS zijn vacatures plaatst."

Toen u begin 2007 twee nieuwe directeurs moest benoemen, kwam ook Vande Lanotte met poulains aandraven. U weigerde op zijn voorstel in te gaan. Hebt u dat soort verzoeken nog van andere politici gekregen?

DESCHEEMAECKER: "Enkel van hem. Tja, het was ook de eerste keer dat er een positie in het directiecomité vrijkwam waarbij ik kon beslissen over de invulling. En dat daar zoveel ruzie over gemaakt is, maakte misschien dat anderen het niet meer durfden vragen." (lacht)

   "Bij zulke zaken moet je een lijn trekken: als je aanvaardt dat politici over je heen lopen, weet je zeker dat je nooit meer recht geraakt. Ik heb altijd geprobeerd om recht te blijven staan. Soms heb ik wel eens een zijsprongetje moeten maken, maar ik ben nooit plat gegaan voor de politiek."

Ook Jannie Haek werd door Vande Lanotte naar een topfunctie in de NMBS gepiloteerd.

DESCHEEMAECKER: "Hij heeft die ook gekregen."

U omschrijft hem nochtans als iemand 'zonder veel adelbrieven uit het bedrijfsleven.'

DESCHEEMAECKER: "Dat klopt, maar Jannie is wel een heel verstandige kerel. Kijk, hij was de trouwe kabinetschef van Vande Lanotte. Andere kabinetschefs uit de eerste paarse regering, zoals Jean-Claude Marcourt of Luc Coene, hebben hun maarschalkstaf gekregen (respectievelijk in de Waalse Gewestregering en bij de Nationale Bank, red.). Ik kan mij voorstellen dat Jannie Haek op een bepaald moment gewoon dacht: en nu is het mijn beurt. Maar meer moet je daar niet achter zoeken. Dat is nu eenmaal de logica van politieke partijen: zij plaatsen hun mannetjes zonder al te veel discussie."

Bij uw afscheid kwam u in opspraak om uw vertrekpremie. Jannie Haek deed er afstand van, u behield ze. En dat terwijl minister van Overheidsbedrijven Jean-Pascal Labille (PS) ze 'excessief' noemde.

DESCHEEMAECKER: (met nadruk) "Ik heb daar nooit over gecommuniceerd, en ik ga dat nu ook niet doen. Ik heb altijd mijn contract gerespecteerd, en ik verwacht van mijn werkgever hetzelfde."

Begrijpt u dat mensen allergisch reageren op zulke bedragen? Voor u wordt 900.000 euro genoemd. Terwijl u nu toch ook een mooie job heeft bij Brussels Airlines.

DESCHEEMAECKER: "Nogmaals: ik communiceer daar niet over. Ik heb trouwens nog nooit ergens de juiste bedragen gelezen."

De regering pakt het nu wel anders aan. Het loon voor de NMBS-CEO werd herleid van 500.000 naar 290.000 euro. Doet Jo Cornu uw job nu voor een peulschil?

DESCHEEMAECKER: "Dat is en blijft een zaak tussen werknemer en werkgever. Daar moet ik mij niet over uitspreken."

In uw boek zegt u wel dat de hele toplonendiscussie in de kaart speelt van de verdere politisering van de NMBS.

DESCHEEMAECKER: "Dat wel. Die hele saga over de salarissen is niet bevorderlijk om topmanagers aan te trekken. Ik zeg niet dat het onmogelijk wordt een goeie manager te vinden - het wordt gewoon moeilijker."

Is Jo Cornu de best mogelijke manager van de NMBS?

DESCHEEMAECKER: "Dat weet ik niet. Ik ben alleszins al blij dat de NMBS nu geleid wordt door iemand met ondernemerservaring. Het had heel anders kunnen lopen met die saga van deze zomer."

Ook uw vriend Johnny Thijs, de CEO van BPost, moest opkrassen in de jacht op de grootverdieners. Wat vindt u van de manier waarop hij buitenspel is gezet?

DESCHEEMAECKER: "Ik vind dat vooral heel erg voor BPost. Die man heeft een schitterend parcours gereden, heeft BPost gesaneerd, naar de beurs geleid, en heeft een grote meerwaarde voor de staat gecreëerd. En plots tellen al die verdiensten blijkbaar niet meer. Dat zegt veel over de waardering die een manager van de staat krijgt."

 Splitsen 

Wat wel opvalt in uw boek - en wat Johan Vande Lanotte u in een eerste reactie ook kwalijk neemt - u wijst met de vinger naar iedereen, behalve naar uzelf.

DESCHEEMAECKER: "Maar neen, ik vertel gewoon een aantal verhalen. Dat is alles. Waar wijs ik met de vinger?"

Wat dacht u van 'Johan Vande Lanotte draagt een gigantische verantwoordelijkheid voor de problemen die volgden uit de hervorming van de NMBS'?

DESCHEEMAECKER: "Oké, maar dat is ook zo. De regering - waar Vande Lanotte trouwens deel van uitmaakt - heeft er daarom ook voor gekozen om de huidige drieledige structuur om te bouwen naar een tweeledige."

Uw boek werd aangekondigd als een 'politieke bom'…

DESCHEEMAECKER: (snel) "Dat heeft de pers ervan gemaakt. Ik heb gewoon een boek geschreven. (verontwaardigd) We hebben er zelfs niets over gezegd. We hebben enkel mensen uitgenodigd op de persvoorstelling."

Aha, dat het boek in volle kiescampagne uitkomt, is louter toeval?

DESCHEEMAECKER: "Ach, ik heb ergens gelezen dat die campagne pas in april begint. Ik heb het boek niet tien dagen voor de verkiezingen op de markt gegooid, hé. Ik had de extra tijd nochtans kunnen gebruiken." (lacht)

Volgens Vande Lanotte is het een onvervalste poging om de campagne van de socialisten zodanig te dwarsbomen dat ze na de verkiezingen uit alle regeringen tuimelen.

DESCHEEMAECKER: (rolt met de ogen) "Nu overdrijven ze toch wel. Er komen toch elke dag boeken uit? Moest het boek nu onwaarschijnlijk lief geweest zijn voor Vande Lanotte, was het waarschijnlijk een fantastische uiting van de democratie. Ik wou gewoon mijn verhaal doen."

Zou de NMBS beter functioneren zonder socialisten in de regering?

DESCHEEMAECKER: "Dat weet ik niet. Waar de NMBS vooral nood aan heeft is aan een depolitisering, een professionalisering, en een efficiëntieverhoging. Als dat niet lukt, komt er waarschijnlijk een implosie van een systeem, omdat het te duur wordt om in stand te houden."

En dan suggereert u maar een andere oplossing in uw boek: de splitsing van de NMBS in een Vlaamse en Waalse organisatie.

DESCHEEMAECKER: "Ik stel het niet voor maar misschien wordt het onvermijdelijk. In heel Europa zie je dat spoorwegoperatoren fuseren met busmaatschappijen. Misschien moeten we daar hier ook maar eens over nadenken. En bij ons zit het busvervoer bij de regio's. Maar goed, dat was ook een beetje een provocatie naar de heren politici. Om hen aan te sporen op een serieuze manier over mobiliteit na te denken, in plaats van zich bezig te houden met ribbelstroken op fietspaden."

Ik ken wel één politieke partij die uw splitsingsvoorstel graag zal lezen.

DESCHEEMAECKER: "U bedoelt de N-VA? Misschien. Ik heb het alleszins niet met hen overlegd."

Ze hebben u in november wel gevraagd om op een lijst te gaan staan.

DESCHEEMAECKER: "Toen ik de NMBS verliet ben ik door meerdere politieke partijen benaderd. Maar ik had me toen echt vastgebeten in dat boek en het verwerken van het verlies van mijn beide ouders, en heb die vragen van mij af laten glijden als water van een eend."

Dus nu het boek van uw lever is, bestaat de kans dat u in mei op een lijst opduikt?

DESCHEEMAECKER: "Ik kan moeilijk mijn eigen lijst opstellen, hé. Nee, ik weet het niet. Het zal in ieder geval al niet bij de SP.A zijn." (lacht luid)

EPILOOG: "Zo, en nu moet ik door," zegt Descheemaecker plots. Hij grabbelt zijn spullen bijeen, neemt haastig afscheid, en beent de deur uit. Een week later, wanneer dit interview in P-Magazine verschijnt, kondigt N-VA de ex-NMBS-CEO triomfantelijk aan als Europees lijstduwer. Het werd dus inderdaad niet SP.A.

Marc Descheemaecker, Dwarsligger, uitgeverij Van Halewyck, 302 blz., 19,95 euro.