 |
| (Foto: Manteau) |
REACTIES // Regering neemt ontslag, maar betogers blijven Kiev bezetten // "Oekraïne heeft het recept voor een burgeroorlog"
Sinds de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj eind november zijn volk op stang joeg door een samenwerkingsakkoord met de Europese Unie af te blazen voor een meer pro-Russische koers, staat het Onafhankelijkheidsplein in Kiev vol betogers. Het conflict overschaduwde ook de recente Europees-Russische top, weet professor Europese Studies Hendrik Vos (UGent). "De EU heeft de assertiviteit onderschat waarmee de Russen hun invloed opnieuw proberen uitbreiden."
De Oekraïense president Viktor Janoekovitsj mag dan wel zijn
voltallige regering op straat hebben gezet om de oppositie te paaien, de
betogers op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev willen voorlopig niet van
ophouden weten. Sinds Janoekovitsj eind november onder druk van Rusland op het
laatste nippertje zijn staart in trok bij de ondertekening van een
toenaderingsakkoord met de EU, betogen tienduizenden Oekraïners tegen zijn
pro-Russische koers, en voor een nauwere samenwerking met de Europa.
Het conflict overschaduwde ook de recente Europees-Russische
top. "Die relatie heeft nog geen evenwicht gevonden," weet professor
Europese Studies Hendrik Vos (UGent). "Je moet begrijpen dat Rusland na de
instorting van het communisme tot begin jaren 2000 knock-out in de touwen hing.
In die periode is Europa stukken van de voormalige Sovjet-Unie gaan inpikken,
maar sinds Vladimir Poetin aan de macht is, werd Rusland een stuk kordater. En
het lijkt erop dat de EU de assertiviteit waarmee de Russen hun invloed opnieuw
proberen uitbreiden, hadden onderschat."
"Wij moeien ons
toch ook niet in Griekenland of Cyprus?", sneerde Poetin onlangs nog.
VOS: "Dat
heeft nochtans niet veel gescheeld. Op het moment dat er in Cyprus allerlei
dingen fout liepen met de banken, vreesde Europa dat Rusland Cyprus financieel
zou bijspringen. Dat was het teken voor de EU om dan maar zelf tussenbeide
komen. En zolang de EU aarzelend tussenbeide komt, zal dat opbod om invloed de
komende jaren door gaan."
De Oekraïense
regering is gevallen, maar de rust lijkt nog niet teruggekeerd. Ex-president
Leonid Kravchuk waarschuwt zelfs voor een burgeroorlog.
VOS: "De
situatie is nog erg onzeker, maar het risico bestaat inderdaad dat het conflict
ontspoort. Vooral omdat er een geografische scheiding is: het westen van
Oekraïne is pro-EU, de oostelijke kant heeft meer sympathie voor Rusland. Dat
is het recept voor crisissen en burgeroorlogen. Maar voor de duidelijkheid:
niemand heeft er belang bij dat de situatie daar ontspoort."
Waarom willen die
betogers eigenlijk zo graag bij de EU? Het is hier toch ook niet allemaal
rozengeur en maneschijn?
VOS: "We
hebben in Europa de neiging om veel te mopperen over al wat er fout loopt, maar
ondanks alle problemen is de EU in vergelijking met de rest van de wereld een
oase van rust, welvaart en stabiliteit. Kijk maar naar wat Polen aan welvaart
heeft gewonnen sinds het een lidstaat is. Dan hoeft het niet te verbazen dat
grote aantallen Oekraïners denken: dat willen wij ook."
Waarom is er zo'n
getouwtrek? Kan Oekraïne niet gewoon met beide blokken samenwerken?
VOS: "Het
klopt dat een verdrag met de EU het voor bepaalde Russische producten
moeilijker zou maken om toegang te vinden tot de Oekraïense markt. Maar voor
een deel is het een opgeklopt conflict: zowel Rusland als de EU zeiden dat een
keuze voor de andere gevolgen zou hebben. Alle partijen zijn in een loopgraaf
gekropen, en nu kunnen ze niet zomaar terugkrabbelen en zeggen dat ze hoe dan
ook goeie handelsvoorwaarden gaan aanbieden."
Hebben de Oekraïners
niet gewoon meer aan Rusland? Ze krijgen 35% korting op de gasprijzen en een
kredietlijn van 11 miljard euro.
VOS: "Dat
valt nog te bezien. Voor hetzelfde geld blijven die tegemoetkomingen beperkt
tot een paar mooie giften waarmee Janoekovtisj de volgende verkiezingscampagne
kan betalen. Het zou niet de eerste keer zijn dat Rusland op dat soort
engagementen terugkomt. Maar de EU is daar niet veel beter in: ook wij kunnen
Oekraïne niet garanderen dat ze op korte termijn lid kunnen worden."
Heeft Oekraïne eigenlijk
een plaats in de EU? Het zou in een klap het grootste land in de Unie worden.
VOS: "Dat
zou de machtsverhoudingen in de Unie natuurlijk overhoop halen. Ik denk niet
dat landen genetisch voorbestemd zijn om wel of niet bij de EU te horen - dat
blijft een politieke beslissing. Waar hechten de EU-lidstaten het meest belang
aan: de mensenrechten in Oekraïne, of de economie? Zolang de EU daarover blijft
discussiëren, is een Oekraïense toetreding niet voor morgen."
