 |
| (Foto: destandaard.be) |
Met heisa om GAS-boetes, topbenoemingen en Chinese panda's liet de Belgische politiek zich ook in 2013 weer van haar beste kant zien. Gelukkig was er met CD&V-minister van Financiën Koen Geens nog een baken van redelijkheid bereid om het politieke jaar te becommentariëren. Hoewel: "Ik ken wel wat van voetbal. Ik was een Beerschotsupporter!"
KOEN GEENS: "Verre van: ik wou vooral verder doen zoals ik bezig was. Ik had veel projecten tegelijk lopen, zowel aan de universiteit als erbuiten, en die bevielen mij uitstekend. En vrolijk was ik ook al, dus dat moest ik me niet speciaal voornemen."
De Wevers fundamentele vrolijkheid leek echter geen lang leven beschoren. Wanneer hij zegt dat hij geen regenboog-T-shirts achter loketten wil zien, krijgt hij het halve land over zich heen.
GEENS: "Dat is natuurlijk een verschrikkelijk moeilijk debat. Ik draag verdraagzaamheid zelf hoog in het vaandel. Ik probeer met zoveel mogelijk diversiteit te leven, omdat ik mij daar het meest verrijkt door voel."
Dan zit u ook niet te springen om een hoofddoekenverbod?
GEENS: "Ik zal antwoorden met een voorbeeld. In de Europese Raad van Ministers zit een Zweedse minister van Financiën. Een briljante man, die tot voor kort een paardenstaart en een oorbel had. Wel, er is niemand in de Raad die daar aanstoot aan neemt. Als hij zich voor de rest gedraagt zoals men van een minister van Financiën mag verwachten, moet dat kunnen."
Het bleef intussen incidenten regenen voor N-VA. In Aalst moesten er leeuwenvlagjes op de straatborden komen, in Kortrijk moest frituur 'Grand Place' zijn naam vernederlandsen.
GEENS: "Ik begrijp erg goed dat een volk zijn identiteit wil bevestigen. De zelfzekerheid die we daaraan ontlenen, maakt het mogelijk wereldburger te zijn. Maar dat is het punt: je eigen cultuur sterk beleven, om de andersheid van andere culturen te appreciëren. (benadrukt) Niet om het daarbij te houden."
Die vervlaamsing hoeft dus niet, voor u.
GEENS: "Kijk, bij het Groot Dictee der Nederlandse Taal is er een bepaald woordgebruik dat door verstandige mensen wordt voorgeschreven. Daar leg ik mij graag bij neer, maar ik vind dat allemaal geen politiek debat waard."
Later op het jaar volgde nog de pandarel. Dacht u, toen u nog geen minister was, nooit: 'waar zijn ze nu weer mee bezig?'
GEENS: "Ik begrijp wel dat al die dingen te maken hebben met profilering. Het is handig om het over concrete zaken te kunnen hebben, zelfs al maken die maar een klein deel uit van een bredere context. Ik besteedde daar nooit aandacht aan. Het is nu pas, als politicus, dat ik daarop moet letten. Omdat ik daar vragen over krijg. Maar je mag je daar niet druk in maken."
MAART: de ACW-crisis
Op 14 februari schrapte de stad Gent het woord 'allochtoon'. Zijn er nog woorden die u liever geschrapt wil zien?
GEENS : "Neen, liever niet. Woordgebruik probeert natuurlijk een stuk politieke correctheid te vertalen. In een aantal van die neologismen kan ik me vinden - je bent bijvoorbeeld anders-, en niet mindervalide. Maar je kan en mag daar niet te ver in gaan."
"Een voorbeeld: ik mocht onlangs spreken op de olympiade voor jonge wiskundigen, voor 500 kinderen van 10 jaar. Als de prijzen afgeroepen worden, bestaat de top tien enkel uit jongens. Als je niet oppast, is zoiets straks niet meer bespreekbaar. Terwijl we dan net moeten vragen hoe we de meisjes kunnen vooruit helpen. Dat is het risico als je woorden schrapt: dat je op de duur zo politiek correct wordt dat het essentiële niet meer besproken kan worden."
Laat ons het dan over essentiëlere zaken hebben. Op 5 maart nam minister van Financiën Steven Vanackere ontslag na de ACW- en Dexia-affaire. Een terechte beslissing?
GEENS: "Ik heb er veel begrip voor dat iemand die vindt dat hij niet meer geloofwaardig kan functioneren, ontslag neemt."
Zou u zelf opgestapt zijn?
GEENS: "Daarvoor ken ik zijn situatie niet genoeg."
U kent het dossier toch?
GEENS: "Ja, maar niet de omstandigheden die het voor Steven moeilijk maakten om aan te blijven. Dat is een persoonlijk verhaal. Hij wist veel beter wat hij deed dan wij, want wij stonden niet in zijn schoenen."
Zelfs bij N-VA, dat de kat de bel aanbond, klonk het toen: 'Vanackere moet voor ons niet weg.'
GEENS: (geërgerd) "Op het moment dat je de beslissing vaststelt is het natuurlijk gemakkelijk om dat te zeggen. Dat zijn vijgen na Pasen. Dan merk je pas hoe ruw de politiek vandaag kan zijn. Het was duidelijk dat Steven Vanackere persoonlijk geen boter op het hoofd had. Dan was de manier waarop hij in dat dossier werd behandeld, niet altijd hoofs."
Begin deze maand meldde de Bijzondere Belastinginspectie dat ze geen fraude konden vaststellen bij het ACW. Dat werd binnen de beweging op gejuich onthaald.
GEENS: "Ik ben een jurist tot in de kist, dus ik spreek mij niet uit over het oordeel van de BBI. Voor het ACW was het ongetwijfeld een bittere pil om te slikken, maar ik heb wel het gevoel dat die beslissing de maatschappelijke vrede heeft teruggebracht. Het laat het ACW toe een nieuwe start te nemen, en in die zin kan ik het alleen maar toejuichen."
Het ACW waagde zich wel aan fiscale constructies die normaal weggelegd zijn voor de multinationals die ze zo graag hekelen.
GEENS: "Het ACW was daar niet alleen in. Ook de Boerenbond, Unizo en sociale organisaties uit andere zuilen hebben dat op een bepaald moment gedaan. Zij zijn in de kapitalistische sfeer van het eind van de jaren '90 meegezogen. Die sociale organisaties zijn daardoor holdings geworden. Dat hebben ze nooit ervaren als hun roeping, maar ze konden niet achterblijven."
Een formele schuldbekentenis van het ACW lijkt wel uit te blijven.
GEENS: "Ik denk dat het ACW bereid is om na te denken over of dit nu werkelijk de rol is die weggelegd voor zulke sociale organisatie. Maar of er een sorry komt, moet je aan hen vragen."
Vindt u dat er één moet komen?
GEENS: "Ik denk dat ze in die periode gedaan hebben wat van hen verwacht werd. Voor gelijk welke redelijk denkende mens was het onvoorzienbaar dat er tien jaar later een zeepbel ging ontploffen."
De dag van Vanackeres ontslag werd u al voorgesteld als nieuwe minister van Financiën. U mocht meteen aan de bak bij de begrotingscontrole.
GEENS: "Ik heb de knoop snel doorgehakt. Door mijn ervaring als zakenadvocaat ken ik wel wat van het departement. Bovendien voelde ik dat de partij die ik graag zag een heel moeilijk moment doormaakte. Dus heb ik de functie aanvaard. En ik heb er geen spijt van dat ik er zo ingerold ben. Het was een harde leerschool, maar waarschijnlijk is dat zoals met zwemmen: je wordt er best ineens in gesmeten."
U moest die begroting ook nog laten goedkeuren door de EU. Dat liep niet altijd van een leien dakje: er werd even gedreigd met een boete.
GEENS: "Maar we hebben die boete uiteindelijk wel kunnen vermijden. Dat heeft wat inspanning gekost, maar het is ons gelukt. Het is een goede zaak dat de EU eerst budgettaire orde op zaken heeft gesteld. Dat was nodig om het vertrouwen van de financiële markten te kunnen behouden. Maar nu wordt er meer ingezet op relance."
Had de EU dat niet al veel vroeger moeten doen? De besparingen hebben er zwaar ingehakt.
GEENS: "Dat is natuurlijk een beetje gemakkelijk: zeggen dat Europa het maar had moeten doen, als je zelf geen middelen vrijmaakt. Toen in 2007 de crisis begon hadden wij er trouwens veel beter voor moeten staan. We hadden namelijk tien jaar economische hausse zonder voorgaande achter de rug. Dat is een gemiste kans."
Met andere woorden: paars heeft te weinig reserves opgebouwd.
GEENS: "Wel, 'men' heeft in elk geval te weinig reserves opgebouwd. In de jaren '80 konden Wilfried Martens en Willy De Clercq een relance kunnen opzetten omdat ze verder schuld konden opbouwen. Maar vandaag kan dat niet meer, omdat de financiële markten dan meteen de intrest doen stijgen. Dus als je zaak niet op orde is voor de crisis opduikt, heb je een probleem. Het is toch normaal dat je voor een appeltje voor de dorst zorgt?"
MEI: GAS-boetes, Femen en Syrië
Op 23 april krijgt aartsbisschop Léonard tijdens een lezing bezoek van halfnaakte Femen-demonstrantes. Hij begint spontaan te bidden.
GEENS: "Ik kijk altijd met bewondering naar hoe nederig Léonard die ludieke - hij kreeg de voorbije jaren ook een drietal taarten in het gezicht - maar toch ook agressieve manier van protesteren verwerkt. Hij is wel een stuk te conservatief voor mij. Dat mag, maar dan moet je anderen de les niet lezen. Zoals toen hij zei dat homo's maar celibatair moeten leven: ik heb het daar erg moeilijk mee. Maar Léonard is helemaal geen kwaaie man. Ik heb hem eens bezig gezien in een ouderlingentehuis, en dat is een ongelooflijke herder voor de mensen. Een man met gebreken en talenten, zoals iedereen."
Kan u zich vinden in de protestacties van Femen?
GEENS: "Neen, daar houd ik niet van. Het had gerust ook wat minder bloot gemogen. Kijk, als je in de samenleving mensen wil overtuigen, moet je proberen dat niet met aanstootgevende dingen te doen. Want dan luisteren ze al op voorhand niet."
Van naakte vrouwen naar jonge mannen met baarden: die trokken dit jaar massaal naar Syrië.
GEENS: "Ik kan me voorstellen dat daar dikwijls idealisme mee gepaard gaat, maar ik vind het toch een merkwaardige zaak. Het is als met mensen die vroeger gingen vechten tegen de communisten of in de Spaanse burgeroorlog. Maar dat jongeren in het Westen oorlog nog als een middel beschouwen… ik had niet verwacht dat het in onze tijd nog zou kunnen."
Er wordt vaak naar moeizame integratie gewezen als oorzaak.
GEENS: "Ik weet niet of dat er veel mee te maken heeft. Ik denk eerder dat bepaalde jongeren het nog altijd belangrijk vinden een ideaal tot de dood na te streven. Ik bewonder hen voor hun moed, en vergeef het jonge mensen duizend keer. Maar ik weet niet of dit de juiste manier is."
Veel van uw collega's blijken minder vergevingsgezind voor jongeren: op 15 mei wordt de minimumleeftijd voor GAS-boetes verlaagd tot 14 jaar.
GEENS: "Ik denk dat GAS een goed instrument is, als het met veel redelijkheid wordt toegepast. Maar het is wel een voorbeeld van de juridisering van de samenleving. Men heeft blijkbaar het recht systematisch nodig om paal en perk te stellen aan menselijk gedrag. Terwijl je zou hopen dat de samenleving tolerant genoeg is om dat op een andere manier te doen."
Nu stuurt minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet een handboek rond naar de gemeenten, om de absurditeiten tegen te gaan. Moet de wet niet gewoon aangepast worden?
GEENS: "Ik heb er vertrouwen in dat de lokale mandatarissen mettertijd tot een redelijke gedragslijn zullen komen om enkel in extreme gevallen dat instrument te gebruiken. Maar ik betreur wel dat men daar zijn toevlucht heeft tot moeten nemen, en dat we problematisch gedrag niet konden oplossen met ouders, opvoeders, wijkagenten of burgemeesters."
AUGUSTUS: Mega-Maggie, Snowden en de paus
Wie is voor u de man van het jaar?
GEENS: "Ah, de nieuwe paus, natuurlijk. Ik was ook een enorme supporter van Johannes Paulus II, omdat die door zijn charisma en inzicht een van de belangrijkste bijdragen heeft geleverd tot het slopen van de muur van het communisme. Dat was een diplomatiek genie. Maar wat ik bij hem miste en bij Franciscus wel zie, is een enorm verfrissende openheid naar het andere. Dat had de kerk echt nodig."
Ook het weekblad Time maakte die keuze. Bij hen belandde NSA-klokkenluider Edward Snowden op plaats 2.
GEENS: "Ik ben niet zo vertrouwd met de problematiek van de internationale spionage. Ik voel me liever niet te veel bekeken, dus ik voel me daar ook niet lekker bij. Maar ik besef dat het op één of andere manier toch gebeurt. Ik vind privacy en vertrouwelijkheid zulke belangrijke elementen in het persoonlijk en professioneel leven, dat ik gruw van die hele sfeer. Daarom geef ik graag de voorkeur aan een zuiver iemand als Franciscus."
In die periode moesten de ministers voor belangrijke ministerraden hun smartphones opbergen.
GEENS: "Me dunkt zouden we dat beter om andere redenen doen. Om lekken tegen te gaan, bijvoorbeeld."
U heeft niet zo veel vertrouwen in uw confraters?
GEENS: "Dat gaat niet over de collega's, maar over een bepaalde politieke cultuur. Ik verwijt niemand dat persoonlijk, maar dat er zo snel gelekt wordt maakt het soms heel moeilijk om belangrijke beslissingen te nemen. De enige manier om zo'n lek te snel af te zijn, is dan door op heel korte tijd een knoop door te hakken. Dat is ook niet altijd de beste manier, maar je moet je aanpassen aan de realiteit."
In augustus stond Maggie De Block ter discussie omdat ze een goed geïntegreerde Afghaanse loodgieter uitwees. Drie maand later ontpopte ze zich tot populairste politicus van Vlaanderen. Was zij voor u ook een verrassing?
GEENS: "Maggie is een heel sterke no nonsense-dame. Zij slaagt erin heel moeilijke dossiers rechtlijnig te behandelen, door haar administratie te volgen. Dat is iets waar meer ministers een voorbeeld aan zouden moeten nemen. Individuele kwesties, zoals met loodgieter Navid Sharifi, zijn ethisch zo moeilijk dat een politicus daar niet betrokken mag raken. Want dan wordt het een welles-nietesspelletje. Als dat om personen gaat, is dat bijna misdadig."
Als u van no nonsense houdt, moet u met grote ogen naar de saga van de politieke benoemingen gekeken hebben.
GEENS: "Ik had daar tot mijn spijt niet zo veel illusies meer over. (lacht) Maar daar beslis je niet over het lot van een vluchteling, maar over wie een overheidsbedrijf leidt. Dat is per definitie een politieke beslissing. En dus is het normaal dat het moeilijk is."
Maar is de manier waarop ook normaal? Snel een nieuwe spoorbaas uit een adresboekje plukken?
GEENS: "Neen, dat is niet normaal. Maar die beslissing zal altijd politiek gekleurd zijn. Met lijstjes van headhuntersbureaus krijg je ook niet de knapste koppen. Een echt intelligente bestuurder wimpelt zo'n bureau af, omdat hij zich niet wil laten meesleuren in die carrousel."
"Het probleem zit alweer bij die lekken. Wat mij betreft moet de ministerraad daar een jaar lang over kunnen discussiëren, maar dat lekt zo snel uit dat de knoop wel meteen doorgehakt moet worden. Toen Johan Vande Lanotte mij vertelde dat hij Jo Cornu zou voordragen als hoofd van de NMBS, belde ik mijn vrouw. Ik vroeg haar om me te laten weten wanneer ze wist wie de nieuwe baas was. De ministerraad heeft nog drie uur geduurd, maar twee minuten later wist mijn vrouw al dat het Cornu zou worden. Dat maakt het allemaal zo moeilijk."
Verdient de treinreiziger - en de kiezer - niet beter dan wat uw partijgenoot Jef Van den Bergh omschreef als 'gemarchandeer in de marge'?
GEENS: "Kijk, Belgacom en BPost zijn twee voorbeelden van overheidsbedrijven die goed gemoderniseerd zijn. Dat zijn geslaagde operaties. De NMBS is dat tot op vandaag niet. Eigenlijk is dat iets dat in een moderne staat niet kan."
In oktober overlijdt ex-premier Wilfried Martens. Ook Brits ex-premier Margaret Thatcher en voormalig Zuid-Afrikaans president Nelson Mandela stierven in 2013. Naar wie keek u het meest op?
GEENS: "Ik koester voor alle drie een grote bewondering. Maar voor de wereldgeschiedenis was Nelson Mandela ongetwijfeld de grootste figuur. Je kan niet anders dan respect hebben voor die man. Als je zijn autobiografie leest, springen de tranen in je ogen."
"Martens was dan weer een erg nederig man, die alleen maar ten dienste wou staan van de mensen. Hij wou maar één ding, en dat was politiek bedrijven. Een mens die op zijn 77e nog de hele tijd naar Oost-Europa en verder reist, allemaal voor de christendemocratie… Daar zijn geen woorden voor."
Ziet u het uzelf nog doen op die leeftijd?
GEENS: "Dat weet ik niet. Maar ik ben nog jong, hé." (grijnst)
NOVEMBER: Bye Bye Fortis
U rondde half november ook de verkoop van het Belgische aandeel in BNP Paribas Fortis af voor 3 miljard euro. Hebben we daar het maximum uit gehaald?
GEENS: "De timing voor de verkoop zat goed, en bovendien draagt het bij om de overheidsschuld onder de 100% van het bnp te doen dalen - dat blijft het doel. De verkoop van ons Fortisaandeel bleek de verstandigste keuze, omdat de kans op meerwaarde niet meer zo groot was, vergeleken met die in pakweg Belgacom."
Professor Paul De Grauwe vond nochtans dat we ons miljoenen door de neus lieten boren. Voor hem werd Fortis te vroeg verkocht.
GEENS: "In een eerste opwelling maakt iedereen zich druk om de verkoop van 'een kroonjuweel', maar uiteindelijk zien de mensen ook in dat er weinig verandert. De Fransen doen dat uitstekend, en België blijft aandeelhouder. Wat is dan het probleem? Ik stel vast dat collega De Grauwe geregeld kritiek heeft. Het is een verstandige en wijze man, maar ook verstandige mensen kunnen van mening verschillen."
Verschilt u ook van mening met Yves Leterme? Volgens hem gaan we nog flink verdienen aan die andere bank, Dexia.
GEENS: "Ik moet voorzichtig zijn: ik weet het niet. Ik denk dat huidig CEO Karel De Boeck de zaken zeer goed onder controle heeft."
Er is dit jaar wel weer een miljard verlies geboekt.
GEENS: "Ja, maar dat verlies blijft binnen de perken. Ik onderschat dat bedrag niet, maar ik denk dat als we 2018 op een rustige manier kunnen bereiken, is het grootste gevaar geweken. Tot dan blijft het natuurlijk een risico, zowel voor Frankrijk als voor België. Dat is doodjammer, maar het is niet anders."
Velen vinden het problematisch dat Leterme zich nooit moest verantwoorden in een parlementaire commissie.
GEENS: "Ik zeg het u eerlijk: dit is helemaal niet de fout van meneer Leterme, maar die van het Dexia-management tot 2008. Daar is door Leterme en Didier Reynders zo goed mogelijk op gereageerd. Als men de politiek niet had gehad bij de redding van de banken, waar zouden we dan vandaag staan?"
Eind november koopt Bois Sauvage een proces van 30 miljoen voor handel met voorkennis af met een boete van 9 miljoen euro. Het leek wel het jaar van de minnelijke schikking.
GEENS: "Schikken met de overheid is een typisch Amerikaanse praktijk. In België hadden we die traditie niet, maar deze regering is ermee begonnen. Ik voel dat er veel maatschappelijke onvrede over bestaat, maar persoonlijk heb ik dikwijls gezien hoe lang zo'n procedure kan duren. En geloof me: vanuit een economisch standpunt is dat een goeie operatie voor de Belgische schatkist. (fijntjes) Het gaat nog altijd om aanzienlijke sommen, die je in België met de normale procedure nog niet zo snel zou innen."
U kan het weten: uw advocatenkantoor, Eubelius, staat vaak aan de zijde van de verdediging in grote fraudezaken. Dit jaar verdedigde het nog Omega Diamonds, dat met een boete van 160 miljoen een proces van 2 miljard vermeed.
GEENS: "Daar spreek ik me liever niet over uit. Omdat mijn vroeger kantoor daarbij betrokken is, en omdat de zaak nog niet helemaal afgerond is. Wat ik wel kan zeggen is dat de fiscus pas toestemming geeft om te schikken als de ontdoken belastingen betaald zijn. Dan pas kan het parket beginnen onderhandelen over bijkomende boetes."
Half december haalde u een persoonlijke grote vis binnen met een uitgebreid bankenplan. Hoe viert een minister zoiets?
GEENS: "Toen ik thuis kwam, om 11u 's avonds, heb ik met mijn vrouw gegeten, een glas wijn gedronken, en zijn we gaan slapen. En hebben we afgesproken om tussen kerst en nieuw een paar dagen weg te gaan. Dat volstond."
U drinkt dus terug wijn? In TerZake had u bij uw aantreden laten verstaan dat u die even liet staan.
GEENS: "Ja, de eerste weken van het ministerschap waren zo druk… Als je gemiddeld maar 3 à 4 uur per nacht slaapt, moet je toch oppassen wat je drinkt. Maar die sobere periode is intussen voorbij."
Voor dat bankenplan moest u wel uw plannen voor het spaarboekje laten vallen. Een flinke stamp tegen uw schenen van Open VLD?
GEENS: "Ja, maar ik had scheenlappen aan, hé. (grijnst) Ik blijf het nochtans een goed voorstel vinden: die uitbreiding van de vrijstelling ging spaarders ten goede komen. Ik denk dat men dat binnen de regering ook weet, en dat zelfs de partij waarvan u daarnet sprak nog wel bereid zijn om dat toe te geven in een andere context. Maar men heeft er anders over beslist. En dan vond ik de bankenwet te belangrijk om te laten sneuvelen over zo'n tactisch steekspelletje. We realiseren de hervorming van de spaarfiscaliteit later nog wel."
Heeft u dan ook zelf ondervonden wat ex-minister Fientje Moerman (Open VLD) half december aanklaagde? De hardheid van de politieke stiel?
GEENS: "Ik heb veel respect voor wat mevrouw Moerman aanvoelt, omdat ik begrijp waar dat vandaan komt. Ik had ook een schoonvader in de politiek, dus ik weet hoe hard het metier kan zijn. Maar vele andere metiers zijn ook hard, hé. Wielrennen, bijvoorbeeld: als je ziet wat Tom Boonen allemaal moet doorstaan aan kritiek en roddelpers, dan speelt een job in de politiek zich toch vooral af in een warm kantoor. Maar in beide gevallen is het belangrijk dat je gesteund wordt door je omgeving."
U bent een wielerfanaat, maar volgt u ook de Rode Duivels?
GEENS: "Ik ben heel mijn jeugd intens betrokken geweest bij voetbal - ik ken er dus wel wat van. Ik was een Beerschotsupporter, en dat zijn goeie hoor: in eerste provinciale komt er nog altijd 8.000 man kijken. En wat de Rode Duivels betreft: Kevin De Bruyne is mijn idool. Het is spijtig dat hij op dit moment niet speelt bij Chelsea. Mourinho vergist zich gewoon, want dat wordt een wereldvoetballer. Absoluut de beste die België ooit zal gehad hebben."
Laat ons meteen ook even vooruitblikken naar 2014: waar eindigen we op het WK?
GEENS: "Dat is moeilijk te zeggen. Ik hoop dat de Belgische mentaliteit sterk genoeg is om die eerste ronde te overleven, want we hebben geen echt sterke tegenstrevers. Maar ik zie bij deze jongens toch genoeg karakter om die eerste ronde te overleven. En dan kunnen we heel ver komen."
Een traditionele afsluiter, dan: heeft u zelf al een voornemen voor 2014?
GEENS: "Hetzelfde als dit jaar: zo goed mogelijk verder doen."
Herman 'Rustige Vastheid' Van Rompuy zal het graag horen.
