 |
| (Foto: P-magazine) |
Vroeger was het
simpel: hippies dropten lsd, yuppies snoven coke en fuivers slikten ecstasy.
Maar nu lijken die klassiekers afgedaan te hebben: het rijk is aan de
designerdrugs. En dat is levensgevaarlijk. "Niemand weet wat er precies in
die poedertjes zit." (17 april '15)
Vorige week luidde het Early Warning System van het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV) de alarmbel. De drugswaakhond waarschuwde spoeddiensten, toxicologische laboratoria, politie en preventiewerkers voor een nieuwe drug op de Belgische markt: een poeder op basis van ocfentanil. Dat is een afgeleide van een fentanyl, een zware pijnstiller die bij chirurgische ingrepen en terminale kankerpatiënten gebruikt wordt.
De waarschuwing kwam er na berichten over een Belg die vermoedelijk overleed door gebruik van het voorheen nauwelijks bekende poeder. Doorgaans gaat het WIV vrij behoedzaam te werk in zijn communicatie. "Maar gezien het gevaar dat dit poeder inhoudt, hebben we deze keer opzettelijk gekozen om via de pers te communiceren, om zoveel mogelijk mensen te waarschuwen," zegt projectverantwoordelijke bij het WIV Lies Gremeaux.
Het poeder - dat gesnoven, geïnjecteerd, of in pillen
gedraaid kan worden - kan versneden worden met andere producten zoals cafeïne
en de pijnstiller paracetamol. Maar bij de dosering stellen zich risico's.
Toxicoloog Jan Tytgat
van de KU Leuven noemde ocfentanil
in een eerste reactie een krachtige designerdrug, die gelijkaardige
effecten oplevert als heroïne. De stof werkt ook in op de hersenen en leidt
onmiddellijk tot een verdoofde gemoedstoestand. Na verloop van tijd verstoort
het – net zoals heroïne – ook de ademhaling en de functionering van het hart,
waardoor gebruikers gemakkelijk in een coma verzeilen. Het verschil is dat ocfentanil honderd keer
sterker zou zijn. Daardoor wordt de correcte dosering echt wel cruciaal.
Het roept herinneringen
op aan horrorverhalen uit Nederland, waar een aantal weken geleden heroïne op
straat verkocht werd als cocaïne. Wanneer junkies het witte spul dan door hun
neusgaten jaagden, lag een logische overdosis op de loer. Toch is dat volgens
het WIV hier niet het geval: zij vermoeden dat de persoon in kwestie wel
degelijk wist dat het over ocfentanil
ging.
Maar wat motiveert
mensen om een drug te nemen die volgens toxicologen hyperdodelijk is? "Het klopt dat de drug heel
straffe materie is die snel tot een overdosis kan leiden," bevestigt het
WIV. "Maar druggebruikers zullen toch zoeken naar de correcte dosis om een
bepaald effect te bereiken en die niet dodelijk is. Alleen is dat moeilijk,
want het voornaamste probleem met designerdrugs is dat je nooit honderd procent
zeker kan zijn van wat er in zo'n product zit, en in welke hoeveelheid."
Bij het WIV beschrijft men ocfentanil dus niet als
hyperdodelijk. "Hypergevaarlijk zou een beter woord zijn. Het is moeilijk
om de vergelijking te maken met heroïne, want we kennen de precieze effecten op
het lichaam nog niet. Bovendien is over heroïne al meer bekend wat doseringen
betreft. Bij ocfentanil is het gebrek aan kennis een extra dooddoener." Of
hoe wie experimenteert met designerdrugs eigenlijk een spelletje Russische
roulette speelt.
Door de mazen van
het net
Nieuwe designerdrugs in
België lijken de laatste jaren wel als, euh, paddenstoelen uit de grond te
schieten. Het Early Warning System signaleerde in 2012 nog 70 nieuwe stoffen,
in 2013 waren dat er al 81 en in 2014 werden er zelfs 90 nieuwe substanties
aangetroffen. "Die evolutie zien we ook elders", klinkt het bij het
WIV. "Voor drugsmonitoring werkt het WIV samen met andere Europese landen.
Op die manier kunnen we sneller meer te weten komen en kunnen we preventief
informatie verschaffen aan hulpverleners."
Wat een rol zou kunnen spelen is de war on drugs die wereldwijd gevoerd
wordt. Als autoriteiten tekeer gaan tegen traditionele ‘recreatieve
substanties’ zoals cocaïne, ecstasy of marihuana, leidt dat tot een grotere
vraag naar synthetische drugs. Want die zijn niet alleen veel krachtiger of leveren een langere
high op, ze zijn ook legaal.
"Dat was inderdaad
een van de oorspronkelijke
doelen van designerdrugs", beaamt Gremeaux. "Drugsfabrikanten
willen door de mazen van het juridische net glippen. De wet verbiedt bepaalde
stoffen en producenten
proberen dan om daar kleine aanpassingen op te maken." Aangezien de nieuwe
chemische stoffen nog niet op een verboden lijst staan, zijn ze eigenlijk
‘legaal’. Maar voor de zekerheid worden designerdrugs vaak verkocht als
‘tapijtreiniger’, ‘plantenvoeding’ of ‘onderzoekschemicaliën’ - alleszins in
een verpakking waarop ‘niet voor menselijk gebruik’ staat. Zo plaatsten de verkopers
zichzelf buiten schot. Het
getuigt vooral dat er veel creativiteit op de markt is. Overheden hopen dan ook
dat door nieuwe drugs via centra als het WIV in de gaten te houden, ze de
kleine gaten in de wet kunnen dichten.
Op die manier spelen
mensen op zoek naar een kick proefkonijn voor de malafide (vooral Aziatische)
chemielabs waar fabrikanten op zoek gaan naar de nieuwste hit op de drugsmarkt.
Zij beschrijven hun ervaringen immers op sites als Reddit, Erowid en andere
drugsfora. Het lijkt wel alsof het werkveld van drugstrafikanten zich
verplaatste van de straat naar het web.
"Via onze partners
die enquêtes afnemen bij scholen en in het uitgaansmilieu, merken wij inderdaad
dat het internet de verspreiding van bepaalde stoffen vergemakkelijkt",
getuigt Gremeaux. "Dat
is met alles zo, of het nu om designerkleren of designerdrugs gaat. Het
internet maakt aankopen gewoon veel gemakkelijker."
Pillen testen
Het internet zorgt ook
voor een mondialisering van het drugsgebeuren: wie vroeger aangewezen was op
een louche dealer om de hoek, kan nu via gespecialiseerde websites zijn stuff bestellen in Spanje, China of Zuid-Amerika.
"Dat nieuwe drugs naar hier overwaaien, kan soms heel snel gaan",
weet Gremeaux. "Maar het is een beetje zoals met alle hypes: dat kan snel
komen en heel snel gaan. Soms
krijgen wij de informatie pas wanneer de hype al afgelopen is. Dat is het
verschil met een hype rond pakweg kleding: daar communiceren mensen opener
over. En dat eist ook geen
levens."
Om bredere hypes op te
sporen werkt het WIV dan ook samen met andere Europese landen. "Soms zie
je op een paar maanden een drug zich verspreiden van bijvoorbeeld Zuid-Europa naar onze
buurlanden, tot hier. We
maakten het begin dit jaar nog mee het opduiken van vervuilde xc-pillen in
verschillende landen. Die communicatie tussen landen laat ons dan toe om
snel en correct te handelen."
De familie van fenylethylamines - waaronder ook
amfetamines zoals speed vallen - blijken de populairste nieuwe
designerdrugs in België te zijn. Die stoffen zorgen voor hallucinaties, maar
ook fysieke effecten als gestegen hartslag, ademhaling en bloeddruk. Een goeie
tweede zijn cathinonen, die verwijzen naar het werkzame bestanddeel in de
qat-plant. Die zorgen eveneens voor euforie en een verhoogd gevoel van
alertheid en opwinding.
Die cathinonen zorgden
vooral in het buitenland al voor veel ophef. Bij bath salts en flakka (zie kader), twee van de meest geruchtmakende
drugssoorten van de afgelopen jaren, ging het telkens om producten op basis van
die stoffen. Opvallend is wel dat de meeste echte horrordrugs het niet tot in
België lijken te schoppen. Het
WIV is dan ook kritisch. "Voorlopig zijn er weinig wetenschappelijke stavingen voor berichten
over horrordrugs zoals bijvoorbeeld flakka. Het haalt vaak pers, maar in onze
streken hebben we het alleszins nog niet gezien."
Toch lijkt het onderzoek anders te kunnen. In het
Verenigd Koninkrijk sporen de autoriteiten nieuwe designerdrugs doorgaans iets
sneller op. Daar hanteren ze een systeem waarbij gebruikers hun drugs anoniem
in een container kunnen werpen als het product niet oké is, waarna dat staal
onderzocht kan worden.
In België bestaat zo'n systeem niet,
omdat de hele drugsproblematiek nog in de sfeer van het strafrecht zit. Enkel in Brussel is er Modus
Vivendi, een centrum waar laboranten nieuwe drugs testen. Maar in Vlaanderen is
er geen toelating voor een dergelijk initiatief, omdat het politiek overleg die
suggestie afgeketst heeft.
De meest monsterlijke
designerdrugs
Bath Salts
Neen, niet de badparels van uw oma
Ook bekend als: Cloud Nine, Ivory Wave, Lunar
Wave, Vanilla Sky, White Lightning.
Waar? Vooral in de VS werden tussen 2010 en
2011 liefst 6.000 meldingen van bath salts gemaakt.
Wat is het? Bath salts is een containerbegrip
voor een hele rist designerdrugs op basis van cathinonen. Die stof zorgt ervoor
dat het hormoon dopamine vrijkomt in uw bloedstroom. Dat is het feel-goodstofje
dat ontstaat bij leuke activiteiten zoals taart eten of seks hebben. Het andere
actieve bestanddeel, MDPV, zorgt er dan weer voor dat uw cellen die dopamine
niet meer terug kunnen opnemen. Waardoor uw high nog langer duurt.
Symptomen: Bath salts levert effecten op die
gelijkaardig zijn aan die van cocaïne en speed: verhoogde energie, opwinding en
alertheid. Maar het doet er gratis en voor niets een dosis geschifte
hallucinaties bovenop. Gebruikers ervaren vaak paranoia, slapeloosheid en
zelfmoordneigingen. Bovendien gaan uw hart en andere organen op volle toeren
draaien, waardoor u het buitengewoon warm krijgt en u al uw kleren wil uitdoen.
Hoe het fout loopt: Het bekendste voorbeeld
vond plaats in Miami. Een dolgedraaide naakte man ging een dakloze te lijf en
probeerde met zijn tanden het vlees van diens gelaat te scheuren. De politie
moest de man, die maar niet wilde stoppen, met vier kogels doodschieten. Bij
een ander voorval begon een man die door een taxi aangereden werd woest te
bijten en te grommen. Er waren vijftien agenten nodig om hem in bedwang te
houden.
Flakka
De nieuwste kroonprins van de designerdrugs
Ook bekend als: Grind, Gravel, 5 dollar
insanity.
Waar? Flakka heeft op korte tijd zijn
opwachting gemaakt in het zuiden van de VS – tussen Florida en Texas zouden
volgens de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA) in 2014 al 670
gevallen waargenomen zijn.
Wat is het? Flakka is een flexibele drug: u
kan het roken, slikken, spuiten of snuiven. Het kwam pas opzetten toen MDPV,
het werkzame bestanddeel in bath salts, in 2011 officieel verboden werd. Met
flakka jaagt u dan ook alfa-PVP door uw lijf, een synthetische variant van de
cathinone-stof uit bath salts. Het gevolg is min of meer hetzelfde: gestegen
niveaus van feelgood-hormoon dopamine
en norepinephrine (dat hartslag en bloeddruk doet stijgen).
Symptomen: Net als bath salts zorgt flakka in
eerste instantie voor verhoogde opwinding, maar gebruikers worden ook vaak
paranoïde, psychotisch en krijgen woedeaanvallen. Ze dichten zichzelf ook
bovenmenselijke krachten toe, waardoor ze overmoedig worden. Ook hun
temperatuur stijgt, wat kan leiden tot nierschade.
Hoe het fout loopt: In Florida was ene James
West er staalhard van overtuigd dat iemand achter hem aan zat. Daarom dumpte
hij al zijn kleren en rende hij als de wiedeweerga naar het plaatselijke
politiekantoor. Toen hij daar de deur niet open kreeg, probeerde hij die met
alle macht in te beuken. Sinds de opkomst van flakka blijkt het aantal dolgedraaide
streakers in Florida gestegen: een van hen stond zelfs boven op een gebouw met
een wapen te zwaaien en dreigde zelfmoord te plegen.
Bromo Dragonfly
Een rollercoaster door het hellevuur
Ook bekend als: 3C, Br-DF.
Waar? Vooral populair in Scandinavië. In 2010
werden nog 7.600 dosissen in beslag genomen door de Finse douane.
Wat is het? Een psychedelische drug van de
fenylethylamine-familie. Het werkt op basis van serotonine, een stof in onze
hersenen die stemming, emoties en pijnprikkels beïnvloedt. Het dankt zijn naam
aan zijn moleculaire structuur – die er een beetje uitziet als een libelle – en
is iets minder krachtig dan lsd. Met een verschil: de effecten kunnen soms drie
dagen lang duren. Het probleem is dat de effecten soms zes tot acht uur op zich
laten wachten, waardoor mensen de neiging hebben om nog meer te nemen. Wat al
snel tot overdosissen leidt.
Symptomen: Dragonfly brengt veel neveneffecten
met zich mee: verwarring, hartproblemen, hallucinaties, toevallen, spasmen in
de aderen en verstrikking van de bloedvaten, wat in sommige gevallen amputaties
noodzakelijk kan maken.
Hoe het fout loopt: In 2007 moest een
35-jarige Zweedse man zijn tenen en vingers laten amputeren nadat hij een
overdosis genomen had. Zijn bloedvaten waren zodanig vernauwd dat de cellen
waren afgestorven. Hij omschreef zijn dagenlang durende trip zelf als "een
rollercoaster door het vagevuur" en "de grootste fout van zijn
leven."
Jenkem
Het goorste aller gorigheden
Waar? In Zambia is lijm snuiven al jarenlang
de nummer één-keuze voor kinderen die high willen worden, maar er is een
ranzige achtervolger: volgens ngo-rapporten zou jenkem de derde populairste
drug in Zambia zijn.
Wat is het? Zambiaanse kinderen verzamelen
zelf menselijk afval – uitwerpselen en urine – in rioleringen. Dat bewaren ze
een week lang in plastieken flessen, tot het gefermenteerd is en er methaangas
vrijkomt in de fles. Dat wordt vervolgens geïnhaleerd.
Symptomen: Het levert een uur lang visuele en
auditieve hallucinaties op – als u er niet gewoon meteen het bewustzijn door
verliest.
Krokodil
Als reptiel dat uw vlees weghapt
Waar? Het goedkope, gevaarlijke, Russische
alternatief voor heroïne. Volgens de Russische drugsautoriteiten zou ongeveer
een miljoen Russen het spul gebruiken.
Wat is het? Het actieve bestanddeel is
desomorfine, een stof die lijkt op morfine. Maar krokodil blijkt vooral een
huis-tuin-en-keukendrug: wie pijnstillers als codeïne combineert met een aantal
chemische huishoudproducten, kan al snel een eigen lading maken.
Symptomen: Net als heroïne heeft krokodil een
verdovend effect en wordt het met een naald ingespoten. Maar het effect
vervaagt al snel, waardoor gebruikers vaak meerdere shots na elkaar zetten. En
aangezien krokodil vaak slordig gemaakt wordt, levert dat vaak vreselijke
wonden op.
Hoe het fout loopt: Vooral in 2011 doken veel
horrorberichten op over krokodilgebruikers wiens huid eerst groenige
ontstekingen kreeg – zoals de geschubde huid van een krokodil – en daarna
wegrotte. De bijtende bestanddelen tasten het omliggende weefsel van de
injectie aan, waardoor gangreen ontstaat en de huid tot op het bot verteert. In
het algemeen blijkt de levensverwachting van krokodilgebruikers te verkorten
tot drie jaar.
