 |
| (Foto: Filip Naudts) |
Nu de federale regeringsonderhandelingen in
het slop zitten, zien zelfs Bart De Wever en Charles Michel door de bomen het
bos niet meer. Dan maar te rade gaan bij drie ministers van Staat met meer
ervaring dan de hele huidige generatie politici bijeen. "Je gaat dat toch
niet allemaal publiceren, wat wij hier zeggen? We gaan we gaan miserie krijgen,
hoor!"
MARK EYKENS: "In Leuven was er een incident met Louis Tobback. Die ging
gewoonweg in staking, omdat hij niet gebrieft was over wat de campagne precies
zou inhouden. Fotografe Lieve Blanckaert en een paar andere charmante meisjes
hebben nog geprobeerd om hem te overtuigen, maar Louis meende het echt. Zat hij
daar als een brombeer in de hoek! Een gesprek kon er nog net af, maar geen foto's."
HERMAN DE
CROO: "Ik was eigenlijk het testvarken voor de
hele operatie. De stilistes kwamen aandraven met een ganse valies spullen, van
sjakossen tot parelsnoeren. Ik zei: 'ge zijt zeker zot geworden? Ik doe dat
niet aan!'"
EYSKENS: "Zowat alles haalden ze boven. Alleen een beha ontbrak."
DE CROO: "Pas toen ze op het eind die oorbel voorstelden, ben ik overstag
gegaan. Want dat zag ik Marc en Willy ook nog doen."
WILLY CLAES: "Pas op, niet iedereen heeft dat geapprecieerd. Ik moest daags
nadien naar een vergadering, en daar heb ik het toch mogen horen."
DE CROO: "Ik vond het op de limiet, maar goed, het was voor een nobele
zaak. En blijkbaar kunnen wij ons eigenlijk alles permitteren." (lacht)
N-VA uitgezonderd engageerden alle partijen zich
voor de fifty-fiftyregel. Denken jullie dat ze die afspraak effectief gaan
nakomen?
EYSKENS: "In MR-kringen hoor ik fluisteren dat als ze in die zogenaamde
kamikazecoalitie stappen (met CD&V, N-VA, Open VLD en enkel MR aan
Franstalige zijde, red.), waarin zij waarschijnlijk zeven ministers en drie
staatssecretarissen zouden mogen leveren, zij zouden uitpakken met vijf
vrouwen. Een schokeffect! Why not?"
Die kamikazecoalitie lijkt momenteel wel hoogst twijfelachtig,
want MR is maar goed voor 25% van de Franstalige stemmen.
DE CROO: "Eigenlijk is dat straf. Ik had ooit geopperd dat een regering
gewoon een meerderheid moet hebben in het parlement, ongeacht de taalgroepen.
Ik heb toen van Yves Leterme op mijn dónder gekregen! Er moest en zou een
Vlaamse meerderheid zijn. Maar de Walen zijn blijkbaar net een Afrikaans volkje: deze regels zijn niet
van toepassing op hen, volgens de N-VA."
EYSKENS: "Daar heeft Bart De Wever ons dus vier jaar mee achtervolgd, hé!
Aan Vlaamse zijde was er één zetel te kort, dus was de regering-Di Rupo niet
representatief voor de bevolking."
De Wever maakt nu de omgekeerde redenering: als
een Vlaamse minderheid kan, dan ook een Franstalige minderheid.
DE CROO: "Dat zijn jezuïetentoeren."
EYSKENS: "We spreken nu niet over één, maar over twaalf zetels verschil. Dat is
kolossaal."
CLAES: "Ach, de N-VA verloochent wel vaker zijn principes. Neem de
provincies: ze zijn voor de afschaffing, maar het eerste dat ze moeten hebben
is een gouverneur." (Jan Briers in Oost-Vlaanderen, red.)
DE CROO: "Blijkbaar zou
er bij de intrede van N-VA in Peeters II een discreet pact gesloten waarbij
N-VA een soort inhaaloperatie
inzake politieke
benoemingen zou mogen doen. En dat voor een antisysteempartij? Dat is toch een
janushouding?"
EYSKENS: "En ze lopen al maanden te zeggen dat ze gaan besparen op de
overheid, maar het eerste dat ze willen oprichten is een nieuw ministerie voor
Veiligheid!"
CLAES: (windt zich op) "Ze hebben de mond vol over democratie, maar de
PS, nochtans de eerste politieke macht in Wallonië, moet eruit. Zolang ze het
sociale middenveld maar kapot krijgen."
DE CROO: "Tja, de mensen vergeten snel. Het korte geheugen van de kiezer
is de redding van veel partijen."
Gepluimd
Denken jullie dat de MR zich kan laten vermurwen
tot zo'n kamikazecoalitie?
EYSKENS: "Ze zijn onderling verdeeld. Maar ik was onlangs op een receptie
van de Amerikaanse ambassade, en de meeste MR-leden die ik daar sprak, vonden
het toch een buitenkans. Wij noemen dat hier een kamikazecoalitie, maar daar
heet dat 'la coalition du courage.'"
CLAES: "Mark, ik geef het u op een briefje: als ze daarmee doorgaan,
gaan ze in Wallonië een patat krijgen waar ze niet gemakkelijk van gaan
herstellen. Ze zijn op hun kopgevallen, zeker?"
EYSKENS: "De regering moet natuurlijk moeilijke maatregelen treffen. Die
begroting alleen al: ga er maar aan staan."
DE CROO: "Tja, het is altijd moeilijk. Met uitzondering van de
regering-Verhofstadt in 1999 heb ik nog nooit een regering gekend waar men van
het begin uitzicht had op voldoende financiële middelen om de rit comfortabel
uit te doen. Jullie hebben ook lang genoeg in de regering gezeten om te weten
dat er altijd geld te kort is. Je moet achteraf gewoon kunnen zeggen: als wij
er niet bij waren geweest, waren de belastingen nog hoger geweest." (lacht)
Met een PS die opgehitst wordt door de communisten
van PTB, zal de oppositie ook niet mals zijn tegen zo'n regering.
CLAES: "De angst voor de PTB zit er bij de PS goed in."
EYSKENS: "Ze hebben ook een heel bekwame leider met Raoul Hedenbouw.
Perfect tweetalig, en een scherp debater."
DE CROO: "Bij de openingszitting van het parlement waren die communisten
al van hunnen tetter aan het maken. Omdat ze volgens het reglement met te
weinig zijn om een fractie op te starten. En ze hebben een punt, want als je al
hun stemmen van waar ze de kiesdrempel niet haalden bij elkaar optelt, is dat
een indrukwekkend getal."
CLAES: "Dat is Hollandse wiskunde, Herman."
DE CROO: "En toch is er iets van waar. Toen ik Kamervoorzitter was, heb
ik twee eenmanspartijen zien passeren: Karel Dillen, de stichter van het Vlaams
Blok, en Geert Bourgeois, in 2003 de enige N-VA-verkozene. Toen kreeg je enkel
financiële steun als je partij zowel in Kamer als Senaat zetelde. Bourgeois heeft
mij toen gevraagd om het reglement aan te passen. Want met 140.000 stemmen had
hij beter gescoord dan het Front National in Wallonië, dat toevallig wel een
verkozene in beide kamers had. Dus ik ben de sukkelaar - en ik word er nog rood
van - die de arme Geert Bourgeois van centen heeft voorzien. Eigenlijk was ik een beetje de financier
van wat later de N-VA-explosie - ook op financieel gebied, want nu hebben ze een hele grote pot
middelen - zou worden."
U hebt de partij in leven gehouden.
DE CROO: "Financieel toch, ja. En daarna is Yves Leterme Bourgeois gaan
opvrijen om zo een grotere meerderheid in het parlement te kunnen halen. Niet
vermoedende dat die partij hem later nog ging pluimen."
EYSKENS: "Tja, dat was moeilijk in te schatten. In 2004 was dat kartel
nog een mager beestje. Ik ga niet wegsteken dat ik er nooit een voorstander van
geweest ben, maar we moesten koste wat het kost de paarse meerderheid van Guy
Verhofstadt breken. Twaalf jaar oppositie zou dodelijk geweest zijn voor
CD&V. Dus waren we bereid met de duivel naar bed te gaan om die coalitie te
breken. En toen was daar N-VA."
"Dat gezegd zijnde: toen Bart De Wever als
kersvers partijvoorzitter een toespraak hield op een
CD&V-partijbijeenkomst… (fluit tussen de tanden) Dat was verstandig,
indrukwekkend, radicaal en toekomstgericht. Ik zei nog tegen mijn buurvrouw:
'als we niet oppassen wordt die De Wever ooit nog eens voorzitter van de
CD&V'." (lacht)
Afgaande op hoe CD&V momenteel achter N-VA
aandrentelt, scheelt het wel niet veel. Bij de verkiezingen van de
Kamervoorzitter waren zij de enigen die de kandidatuur van Siegfried Bracke
steunden, ook als het kalf al verdronken was.
EYSKENS: "Ha ja? Kijk eens naar de Vlaamse formatie? Dat is heel
conflictueel, hoor."
DE CROO: "Daar beginnen ze te lekken, hé. Dat is altijd een slecht teken.
(opgewekt) Federaal lekt er vooralsnog niets!"
CLAES: "Dat is nogal logisch: er is nog niets om te lekken!"
(lacht)
Blinde razernij
Het partijlandschap is wel radicaal hertekend
sinds jullie hoogdagen. Nu heet de brede Vlaamse volkspartij niet meer
CD&V, VLD of SP.A, maar N-VA.
DE CROO: "Ach, ik heb zo vele goden gekend. Guy Verhofstadt was God de
Vader, Steve Stevaert idem, Yves Leterme ook en Jean-Marie Dedecker in iets
mindere mate. En nu is het de beurt aan Bart De Wever."
EYSKENS: "En laten we wel wezen: als N-VA vijf jaar in de federale
regering moet saneren, worden ze bij de volgende verkiezingen wellicht gepluimd."
Steve Stevaert en Guy Verhofstadt hebben SP.A en
VLD wel nooit naar de hoogte van N-VA kunnen tillen.
DE CROO: "Is dat dan zo'n verdienste? N-VA heeft Vlaams Belang en Lijst
Dedecker opgegeten. In feite hebben ze zich zwaar vergist in wie de
verkiezingen van 25 mei ging verliezen. De traditionele partijen zijn er zelfs
sterker uitgekomen."
EYSKENS: "Zeker aan Vlaamse kant: daar hebben ze vier zetels gewonnen.
Dat de tripartite van Di Rupo zo goed stand hield, was eigenlijk dé verrassing.
En N-VA had dat aan zichzelf te danken: ze hebben tijdens de campagne een paar
grove fouten gemaakt. Praten over het schrappen van de werklozensteun, de
afschaffing van de index, die aanvallen op het ACW… De mensen hebben schrik
gekregen."
Een panische angst kan het toch niet zijn. De
partij haalt vlotjes 30%.
EYSKENS: "Omdat de Vlaamse publieke opinie nog steeds niet beseft dat de
N-VA echt het einde van België wil. Zelfs de werkgevers denken dat het maar
retoriek is."
DE CROO: (zucht) "Terwijl je maar naar Artikel 1 van hun partijstatuten
moet kijken om te weten dat ze het einde van België willen. Ik heb hen al eens
uitgedaagd: als ik de eerste affiche zie met 'Republiek Vlaanderen: nu!' betaal
ik champagne voor het hele partijbureau. Maar ik heb ze niet zien passeren.."
EYSKENS: "Omdat ze er niet mee dúrven uitpakken. De Wever heeft tijdens
de hele campagne nooit het woord separatisme in de mond genomen. Zo slim is hij
wel."
CLAES: "N-VA heeft hun separatisme verdonkeremaand tijdens de campagne,
maar ze hebben wel in hun economische kaarten laten loeren. En die zijn
duidelijk: ze willen op sociaal-economisch vlak de klok 20 jaar terugdraaien.
Men wil het middenveld kapot. En daar ben ik zeer ongerust over, want dat zou
een zware hypotheek vormen op de welvaartsstaat die wij allemaal samen hebben
opgebouwd."
Dan is het dubbel opvallend dat SP.A er tijdens de
hele campagne niet in geslaagd is om daar een deftige vuist tegen te maken.
CLAES: "Ik denk nochtans dat wij een goed programma hadden, maar het is
er onvoldoende uitgekomen. Wij waren voor een stuk afwezig in de
campagne."
EYSKENS: "Willy heeft wel gelijk: dat sociaaleconomisch programma van De
Wever, dat is pure Thatcher. En die aanval op het middenveld richt zich
natuurlijk vooral op de christelijke vakbond, want dan treffen ze CD&V.
Vandaar ook die blinde razernij tegen het Arco-dossier."
CLAES: "En dat is pas de eerste stap. Daarna komen de mutualiteiten, en
bepaalde NGO's. Al wat enigszins progressief is, moet eruit voor de N-VA. Maar
dat dringt niet door. De Vlaamse kiezer beseft blijkbaar niet wat voor aanslag
op het middenveld te gebeuren staat."
Kapotgeregeerd
U hoopt dat er alsnog een tripartite regering
komt, meneer Claes?
CLAES: "Dat steek ik niet onder stoelen of banken. De regering-Di Rupo heeft
het absoluut niet slecht gedaan. Vergelijk onze resultaten maar met de rest van
de EU."
EYSKENS: "En de zesde staatshervorming dan: een formidabel
compromis!"
CLAES: "Meer zelfs: ik denk dat het goed zou zijn dat deze meerderheden
zich ook zouden doorzetten op het niveau van de gewesten."
DE CROO: "Ik ben geen fan van een tripartite. Omdat het dan weer vijf
jaar lang zal gaan over het luie profitariaat van de Walen en de
PS-belastingregering. En dat we dan dreigen afgestraft te worden in 2019. Het probleem is dat ik
N-VA niet in een federale regering zie stappen."
EYSKENS: "Nochtans: in de nota waarmee Bart De Wever CDH heeft proberen
lijmen, stonden toegevingen die ondenkbaar waren vóór de verkiezingen. De Wever
ging plat op de buik! Geen woord over de werkloosheidsuitkeringen, de index,
communautaire hervormingen… CDH had eigenlijk gewoon 'oui, mais' moeten zeggen,
in plaats van een categoriek 'non'. Alleszins: N-VA zit best op een of andere
manier in de federale regering, om ze te compromitteren met een echte federale
verantwoordelijkheid. En als ze dat niet willen, moeten ze het maar open en bloot
zeggen."
DE CROO: "Eigenlijk heeft CD&V de sleutel van de federale
regeringsvorming in handen, Mark."
EYSKENS: "N-VA moet minstens in de Vlaamse regering, gezien hun enorme
resultaat bij de verkiezingen. Maar federaal? Dat zal afhangen van N-VA zelf. De
vraag is niet of de Vlaamse partijen N-VA gaan uitzetten, maar of N-VA zichzelf
zal uitsluiten."
CLAES: "Ik hoor andere geluiden uit je partij: vanuit de Vlaamse
meerderheid schieten op de federale overheid, dat kan niet. Dat is
vechtfederalisme."
EYSKENS: "Daarom ben ik helemaal niet gekant tegen de aanwezigheid van de
VLD in de Vlaamse regering. Omdat we dan samen N-VA kalm kunnen houden."
Probleem: meneer De Croo liet eerder al verstaan
dat een oppositiekuur VLD goed zou doen.
DE CROO: "Ik ben daar inderdaad niet tegen. Onze houding is en blijft: we
stappen in beide regeringen, of in geen van de twee."
Ook SP.A maakt die analyse. Hans Bonte en Peter
Vanvelthoven noemden de partij in Knack "kapotgeregeerd."
CLAES: "Ik weet niet of wat die twee respectabele parlementsleden
verteld hebben representatief is voor wat leeft in de partij. Dat zal moeten
blijken na de interne analyse."
Maar eerder zei u wel al dat de campagne geen
succes was. Dan is regeringsdeelname toch niet opportuun?
CLAES: "Ik ben altijd een participationist geweest. Voor een partij is
het beter te proberen een deel van zijn programma waar te maken in de regering
dan de bekwame kapiteinsrol aan wal te vervullen."
En wie moet het schip daarbij sturen? De positie
van voorzitter Bruno Tobback ligt onder vuur.
CLAES: "Als daar al over gediscussieerd moet worden, moet dat vooral
binnen de partij gebeuren."
Het is wel opvallend dat Tobback zelf die piste afwimpelt.
Volgens hem kan het probleem van SP.A niet opgelost worden met een voorzitterswissel.
CLAES: "Ik denk dat het probleem van de politiek - en dan heb ik het
over alle partijen - inderdaad complexer is dan de positie van voorzitters. Er
is de rol van de media, de internationalisering, en een aantal uitdagingen
waarop de politiek geen vat meer heeft. Ik denk daar veel over na, maar ik moet
toegeven dat ik het geldige alternatief hier ook niet op tafel kan
leggen."
EYSKENS: "De mensen verwachten te veel van de politiek, hé."
CLAES: "Elke week hoor je wel eens: de overheid zou moeten ingrijpen.
Maar tegelijk moet je de overheid afbouwen! Ja maar, wat is het dan?"
Peeters premier
Voor wie naar de opiniepeilingen kijkt, is het
duidelijk: de burger heeft geen vertrouwen meer in de politiek.
CLAES: "Er is inderdaad een credibiliteitscrisis. Volgens mij komt dat
doordat politici steeds minder echt zelf kunnen doen, schijnbaar machteloos
staan. Ook onze generatie heeft niet altijd de moed gehad om dat toe te geven,
maar: een bepaald aantal dingen ontsnappen ons nu eenmaal. Alle grote uitdagingen
waar de mens voor staat zijn grensoverschrijdend. Van de ecologische tot de
financiële uitdaging."
DE CROO: "Isis in Irak! Ebola in Afrika!"
EYSKENS: "We zijn zelfs afhankelijk van de Russen die de gaskranen
dichtdraaien in Oekraïne."
CLAES: (schamper) "En dat gaan wij allemaal oplossen binnen onze eigen
Vlaamse gemeenschap."
EYSKENS: "Dat nationalisme van 'wat we zelf doen, doen we beter', is pure
larie. Een totale illusie! Er is geen Vlaams volk meer. Er is een Vlaamse
bevolking, en die is multicultureel. En dat proces versnelt enorm."
DE CROO: "Cru gesteld: de dag dat mensen van Marokkaanse en Turkse
afkomst samen etnische lijsten opstellen, is het hier gedaan met de SP.A en de PS Brussel.
Dan heb je 12 burgemeesters op 19 die van allochtone oorsprong zijn."
Dat maakt veel autochtone burgers bang.
CLAES: "Je kan niet ontkennen dat er een ernstige angst in de mensen is
geslopen, in de hele Europese samenleving. Daar maken populistische bewegingen
zeer dankbaar gebruik van. En dat ondergraaft de grondvesten van de
democratie."
Hebben de politici het ook niet een beetje aan
zichzelf te danken dat het vertrouwen daalt? Hebben we niet nood aan meer
staatsmannen?
DE CROO: "Ach, je wordt maar staatsman als je dood bent."
CLAES: "Ik denk dat het niet goed geformuleerd is om over staatsmannen
te spreken, maar ik denk wel dat de huidige politieke generatie het veel
moeilijker heeft dan wij het hadden. Alleen al met de werking van de media,
waarbij je tegenwoordig verplicht bent in real time te reageren op de meest
complexe problemen. Dat is een groter probleem dan het gebrek aan
staatslieden."
Als er toch nog staatslieden zijn, kunnen jullie
dan een nieuwe premier naar voor schuiven?
DE CROO: "Eigenlijk zijn er niet veel kandidaten meer."
EYSKENS: "Een premier van België moet iemand zijn die de samenhang van
het land verdedigt. Kan iemand van een separatistische partij überhaupt premier
van België worden?"
DE CROO: "Ik zei ooit tegen Wilfried Martens: om premier te worden in dit
land, moet je flamingant zijn. En om het te blijven moet je het omgekeerde
doen."
Kan Kris Peeters dat?
EYSKENS: "Sommigen zeggen dat iemand die minister-president geweest is,
niet de mentaliteit heeft om een federatie te leiden. Dat verweet men bijvoorbeeld aan Leterme."
CLAES: "Maar in Duitsland worden mensen uit Länders aan de lopende band
kanselier!"
EYSKENS: "Inderdaad. Dus dat lijkt me niet doorslaggevend."
Wel straf dat Peeters genoemd wordt als
kandidaat-premier: eigenlijk deed hij het niet zo goed bij de verkiezingen.
DE CROO: "Iedereen die tegen Bart De Wever moest optornen had het
moeilijk."
Maar Peeters stond op de Vlaamse lijst, waar hij
een pak slaag kreeg van Liesbeth Homans.
DE CROO: "En toch: ik zou niet graag kandidaat in Antwerpen geweest
zijn."
EYSKENS: "Peeters heeft wel veel kwaliteiten, en wordt erg gewaardeerd
binnen de Vlaamse regering. Dus ik denk wel dat hij geschikt zou zijn. En al
doende leert men, toch?" (lacht)
CLAES: "Ik heb niets tegen je analyse, Mark. Maar het blijft de vraag
of CD&V met 20% van de stemmen…"
EYSKENS: (fijntjes) "21 procent, Willy."
CLAES: (onverstoorbaar) "CD&V stelt toch veel eisen. Niemand mag in
de Vlaamse regering buiten N-VA, want anders verliezen we ministerposten. Ze
willen de eerste minister, en als het even kan zouden ze graag Marianne Thyssen
naar de Europese Commissie sturen."
DE CROO: "En nog een waarborgregeling voor Arco erbovenop!"
CLAES: "Er zijn limieten, hé."
EYSKENS: "U zegt het! (lacht) Maar dat is een kwestie van
onderhandelingen."
Als we zo gaan beginnen, zijn we weer vertrokken
voor een lange onderhandelingsperiode.
(iedereen knikt)
EYSKENS: "Ik ben vooral benieuwd welk gezicht ze gaan trekken in de
Wetstraat op 15 oktober, als de Europese Commissie de begroting verwacht. Ik hoor
onder meer op ons partijbureau, dat de regering in lopende zaken die gerust kan
opstellen. Geen sprake van, hé! Dat is een erg moeilijke operatie, waarbij
zeven miljard moet gevonden worden. Dat vereist duidelijke beslissingen. (nadrukkelijk)
Dat kan niet in lopende zaken."
Als het toch gebeurt, zal u het alleszins niet
kunnen aanklagen in het parlement. Zijn jullie nooit jaloers als Herman De Croo
weer eens dartel door het parlement host?
DE CROO: "Ze moeten niet jaloers zijn. Het is een hondenstiel."
EYSKENS: "Wanneer vier jij eigenlijk
je vijftigste jaar als parlementslid, Herman?"
DE CROO: "In 2018."
EYSKENS: "Dat wordt hier dus een kolossale fiësta? Het huis wordt te
klein! Ik herinner mij de viering van het 50e jubileum van Frans Van
Cauwelaert en Camille Huysmans in de jaren 60. Huysmans was 90, en heeft daarna
zelfs nog een andere partij opgericht, omdat hij niet meer akkoord was met de
socialisten!" (lacht)
DE CROO: "En hij is toen
getrouwd met een 30 jaar jongere vrouw! Ik heb altijd gezegd tegen mijn vrouw
dat ik één van de twee zou doen. Welke, dat valt nog te bezien." (algemene
hilariteit)
