 |
| (Foto: Palestinechronicle) |
De Gazastrook staat in brand. Alweer. Voor de
derde keer in vijf jaar tijd komt het in de morzel grond aan de Middellandse
Zee - 1,8 miljoen inwoners op nog geen 360km² - tot een hardhandige
confrontatie tussen Israël en Palestina. Met nu meer doden dan ooit. "Dit
is een existentieel conflict, geen territoriaal."
Bij het ter perse gaan van dit stuk op 22 juli
stond de teller in Gaza op 548 Palestijnse doden, waarvan driekwart
burgerslachtoffers. Aan Israëlische zijde sneuvelden 18 soldaten en 2 burgers.
Sinds de lancering van het Israëlische grondoffensief dat definitief paal en
perk wil stellen aan het Palestijnse tunnelsysteem, langs waar levensmiddelen
en wapens Gaza worden binnen gesmokkeld, groeide het conflict met dank aan de
aanhoudende bombardementen langs weerszijden razendsnel uit tot de meest
bloederige confrontatie van de jongste jaren.
Dat bevestigt Jean-Betrand Lebrun, directeur
Midden-Oosten van Handicap International. Zijn organisatie stelt in Gaza een
tiental hulpverleners te werk. "Een van hen woont al 35 jaar in Gaza.
Gisteren zei ze me dat dit de ergste situatie was die ze ooit had meegemaakt.
Om de twee seconden weerklonk er ergens een schot, en de hele stad hing vol
rook en stof van de talloze explosies, terwijl mensen op straat radeloos
vluchten voor hun leven."
In vele gevallen blijkt dat tevergeefs, zegt
Lebrun. "Het is enorm moeilijk om beschutting te vinden in Gaza-Stad.
Mensen worden geraakt door instortende gebouwen. Die constructies zijn namelijk
niet erg stevig, want er is een schrijnend gebrek aan bouwmateriaal. Bovendien
is Gaza enorm chaotisch gebouwd en extreem dichtbevolkt. Echt een recipe for
disaster." En dit zijn de overige ingrediënten.
1. Vastberaden vuurkracht
Het startschot voor de zoveelste aflevering in het
gewapend conflict tussen Israël en Palestina werd gegeven op 30 juni, toen drie
ontvoerde Israëlische jongeren dood teruggevonden werden. Meteen priemde een
beschuldigende vinger richting Hamas, de islamitische verzetsbeweging die aan
de macht is in de Gazastrook. Niet lang daarna volgden represailles: een
Palestijnse jongen werd door joodse extremisten levend verbrand.
Het spel zat op de wagen. Hamas lanceerde
raketaanvallen, Israël reageerde met bombardementen. Maar de Israëlische offensief
- van het machtigste leger in de regio - komt harder aan dan de geïmproviseerde
Palestijnse raketaanvallen, die nauwelijks slachtoffers maakten aangezien ze
tijdig onderschept werden door Iron Dome, het geavanceerde luchtafweersysteem
van Israël.
"En maar goed ook," zegt Ludo Abicht,
filosoof en auteur van onder andere Israël-Palestina. Tweespraak over oorzaken
en oplossingen. "Want dat zou de zaak nog verergeren. De raketaanvallen
van Hamas gooien al meer dan genoeg olie op het vuur. Het is eigenlijk complete
waanzin waar zij aan begonnen zijn. Je weet dat voor de rabiate zionisten in de
Israëlische regering zo'n raketaanval een godsgeschenk is. En het is quasi
onmogelijk om tegen dat leger op te boksen."
Toch zet Hamas onverminderd door. Begrijpelijk,
vindt Sophia Abdellah van Palestina Solidariteit. "Wat kan je verwachten
van een bevolking die al sinds 2007 onder een blokkade leeft? Sinds Hamas in
2006 de Palestijnse verkiezingen won, heeft Israël de Gazastrook hermetisch
afgesloten. De Palestijnen mogen geen cement meer importeren, en zelfs eten
wordt gerantsoeneerd. De enige reden dat mensen niet van honger omkomen, of dat
er geen dramatische tekorten zijn in de gezondheidszorg, is omdat ze die
tunnels hebben gegraven. De voorbije maanden was het al dramatisch: Gaza zat
zonder elektriciteit, en 90% van het drinkwater is niet geschikt voor
consumptie."
En een kat in het nauw maakt rare sprongen, weet
Abdellah. "Wij roepen al langer op tot politieke druk, tot een boycot van
Israël. Maar de internationale gemeenschap komt niet verder dan een vermanende
brief van Europees Buitenlandvertegenwoordiger Catherine Ashton. Dan veranderen
Palestijnen vroeg of laat het geweer van schouder." Met raketaanvallen,
dus. "Wat zou je anders aanraden," fulmineert Abdellah. "Een
schone poster met kindergezichtjes? Gaat de wereld dan reageren? Zolang er geen
hoop op een betere oplossing is, zie ik niet in hoe je de mensen in Gaza aan de
wijs kan brengen geen raketten meer af te schieten."
Intussen slikt Israël internationale kritiek omdat
hun machtsvertoon disproportioneel zou zijn. "Natuurlijk," beaamt
Hans Knoop van het Forum der Joodse Organisaties, "Israël heeft nu eenmaal
het sterkste leger van de regio, en Hamas is een terreurbende. Maar oorlog is
geen boksmatch: beide uitdagers moeten niet eerst op een weegschaal
plaatsnemen."
Toch slaat vooral het enorm hoge aantal
burgerslachtoffers aan Palestijnse zijde velen met verstomming. Knoop vindt
niet dat Israël met een kanon op een mug schiet. "Israël zou in staat zijn
om in vijf minuten meer doden in Gaza te veroorzaken dan inmiddels in twee
weken het geval is. Israël heeft zelfs nog geen promille van zijn vuurkracht
gebruikt. Bovendien verschanst Hamas zich te midden de Gazaanse
burgerbevolking. Dan moet je niet piepen als er ook burgerslachtoffers vallen.
Voor Israël is dat een betreurenswaardig bijproduct, maar het illustreert wel
meteen het verschil tussen Israël en Hamas: Israël gebruikt raketten om zijn
eigen burgers te beschermen. Hamas gebruikt zijn eigen burgers om raketten te
beschermen. Dát is een oorlogsmisdaad."
Om burgerslachtoffers te minimaliseren, probeert
Israël evacuaties op touw te zetten. Dat gebeurt met SMS'en, telefoontjes en
pamfletten die uit vliegtuigen gestrooid worden en waarin Gazanen opgeroepen
worden om te evacueren. "Een belachelijke maatregel," vindt Abicht.
"Wie zo'n telefoontje ontvangt, heeft gemiddeld 58 seconden voor de bommen
beginnen vallen. Ik zou 'fuck you' zeggen en gewoon blijven zitten. Dit is geen
humanitaire actie, maar gewoon een doekje voor het bloeden."
Thuisblijven is ook wat Hamas zijn burgers
instrueert, omdat ze het anders "te gemakkelijk zouden maken voor de vijand."
Velen geven gehoor aan die oproep. Niemand weet ook naar waar ze zouden moeten
evacueren. Er zijn haast geen veilige zones meer in Gaza zelf, Israël blokkeert
de ene grens, en Egypte de andere. Het maakt Gaza de grootste
openluchtgevangenis in de wereld. Eentje waar dagelijks bommen op vallen, en
nauwelijks beschutting te vinden is. "Gaza is inderdaad piepklein,"
beseft Knoop. "Maar betekent dat dan dat Israël geen raketvuur van Hamas
mag beantwoorden? Wie een alternatief heeft, hoor ik graag. Maar tot dusver kon
niemand iets bedenken."
2. Onverzoenbare eisen
Zelfs een humanitair staakt het vuren organiseren
blijkt in het huidige conflict een aartsmoeilijke opdracht. Toen op 17 juli
vier voetballende kinderen op een strand in de Gazastrook gedood werden door
een granaat van een Israëlisch schip, wekte dat zoveel verontwaardiging op dat
een paar uur wapenstilstand op voorstel van de VN er wel af kon. Maar andere
voorstellen werden afgewimpeld door Hamas.
Sophia Abdellah heeft daar begrip voor. "Het probleem
is dat dit voor de Palestijnen het derde conflict is in vijf jaar tijd. Zij
willen absoluut niet dat dit nog eens gebeurt, dus zou een tijdelijke pauze
evengoed een groot verlies zijn. Er moet aan de oorzaken gewerkt worden waarom
de etterbuil is opengebarsten."
Daarvoor verwijst Abdellah naar de eisen van
Hamas: onder andere een opheffing van de blokkade op Gaza, en de vrijlating van
Palestijnse gevangenen in ruil voor een tienjarig vredesbestand. "Die
voorstellen doen al lang de ronde," weet Hans Knoop. "En op zich
klinken ze niet onredelijk. Maar de vraag blijft: welke controle er is op die
adempauze? Dat men er niet gewoon gebruik van maakt om zich opnieuw te
bewapenen, of zelfmoordterroristen Israël in te sturen? Er zijn al te veel mislukte
wapenstilstanden geweest. Bovendien stelt de muis hier voorwaarden aan de
olifant: wat is Hamas wel om een dictaat aan Israël op te leggen?"
"Het probleem is dat men het nooit eens
probéért," zucht Ludo Abicht. "Die aanslagen zijn er omdat er een
blokkade is, en die blokkade is er omdat er aanslagen zijn. Je moet die
vicieuze cirkel durven doorbreken." En als de voorspelling inderdaad
uitkomt? "Dan heeft Israël alle morele en propagandistisch recht om hard
terug te slaan," schat Abicht. "Maar dan moeten ze Gaza wel eerst de
kans geven om niet langer een openluchtgevangenis te zijn."
Ook de Israeli's willen dat de bombardementen
stoppen. En als het even kan, een officiële erkenning van de joodse staat
Israël. Maar daar heeft Knoop geen goed oog in. "De nederzettingen op de
Westelijke Jordaanoever, die blokkade van de Gazastrook: dat is allemaal niet
de kern van het conflict. In het Handvest van Hamas staat eenvoudigweg dat er
geen joodse staat in dat gebied mag zijn. Sterker nog: joden moet je doden. Het
is een existentieel conflict, geen territoriaal."
"Daarmee vraagt men van de Palestijnen iets
wat ze Israël nooit kunnen geven," weet Ludo Abicht. "Ze erkennen
Israël wel als gewone staat, maar de toevoeging van het woordje 'joodse'
betekent letterlijk dat niet-joden tweederangsburgers zouden zijn. Dat kan geen
enkele Palestijnse leider goedkeuren."
Abdellah valt hem bij. "Er zijn minstens 50
wetten die zeggen dat Palestijnse Israëli's geen recht hebben op
familiehereniging, geen grond mogen kopen in bepaalde wijken, gepasseerd worden
voor sommige jobs, geen toegang krijgen tot sociale voorzieningen… Kijk, ik
accepteer Israël, en ik erken wat het trauma van de Holocaust is. Maar de
joodse gemeenschap moet begrijpen dat het vernietigen en verdrijven van een ander
volk geen oplossing kan zijn."
3. Internationale impasse
Wat opvalt is dat de meeste landen en instellingen
als de EU en de Verenigde Naties bijzonder evenwichtig zijn in hun veroordeling
van het conflict. Iedereen hoedt zich ervoor om partij te kiezen. De
VN-mensenrechtencommissie heeft het intussen wel onomwonden over
mensenrechtenschendingen aan beide zijden, maar concrete maatregelen blijven
alsnog uit.
Ronduit schandalig, klinkt het bij Abdellah.
"Toen in Myanmar geen humanitaire hulp werd toegelaten, kwam er meteen een
internationale veroordeling. Maar in Gaza kan dat allemaal, want de veiligheid
van de Israëli's is blijkbaar nog ietsje belangrijker dan die van de
Palestijnen. Terwijl we zoveel zouden kunnen doen: de KU Leuven kan zijn banden
met Israëlische wapenbedrijven opzeggen, we kunnen onze economische banden
doorknippen, de diamanthandel ter verantwoording roepen… Maar we weigeren al
die hefbomen te gebruiken. Zo kan je niets te weeg brengen."
Groen-Europarlementslid Bart Staes vindt eveneens
dat het tijd is voor georganiseerde actie. "Het is tijd om druk uit te
oefenen op Israël, maar helaas is Europa te verdeeld. Lidstaten zoals Duitsland
en Nederland gaan omwille van hun historische banden met de joden hard op de
rem staan." Toch roept Staes op tot een boycot van Israëlische producten -
te herkennen aan hun barcode die begint met 927. "Net zoals ten tijde van
het apartheidsregime in Zuid-Afrika moeten we de taal van het geld laten
spreken," meent Staes. "Dat kan Israël misschien op andere gedachten
brengen."
"Ach," wuift Hans Knoop weg, "ik
denk niet dat Israël wakker ligt van de wereldopinie. Het zijn niet de EU en de
VN die Israël beschermen tegen de raketten van Hamas, maar Iron Dome. Dat is
uitsluitend de verdienste van Israël zelf."
4. Geen intern protest
Ondanks de oplopende dodentol aan beide zijden van
het conflict, lijkt er vooralsnog weinig intern protest de kop op te steken.
"Ik denk dat de meeste Palestijnen trots zijn op hun broeders die de
handschoen opnemen tegen zo'n zwaarbewapend leger als dat van Israël,"
zegt Abdellah. "Daarom vraagt nu geen enkele Palestijn Hamas om te stoppen
met raketaanvallen. Want ze weten dat Israël ook blijft doorgaan."
Hamas krijgt wel concurrentie uit andere hoek,
weet Ludo Abicht. "Nu Hamas zich steeds meer opwerpt als een volwaardige
discussiepartner - onder andere door een verbond te sluiten met de meer
gematigde Fatah-partij van president Abbas - maken meer fundamentalistische
islamistische krachten hun opmars. En die andere groepen denken absoluut niet
aan vrede, laat staan een politieke oplossing."
"Daarom dat dit Israëlische offensief
uitsluitend gericht is op het uitschakelen van raketlanceerbasissen,"
licht Hans Knoop toe. "Steeds meer joodse analisten wijzen erop dat Hamas
niet verjaagd mag worden, omdat dan organisaties als bijvoorbeeld ISIS of Al
Qaeda in het machtsvacuüm zouden kunnen springen."
Israël krijgt wel her en der met intern protest te
maken, getuigt Itamar Shachar, een Israëlische doctoraatsstudent in Gent.
"Mijn vrienden in Tel Aviv zijn ook erg boos over de situatie. Ze zijn
tegen de oorlog, en toch worden ze 's nachts om de haverklap gewekt voor alweer
een luchtalarm. En toch steunen ze de Palestijnen, omdat ze in onmenselijke
omstandigheden leven. En dan heb je recht op verzet."
Ook in het buitenland, zoals in New York en in
Londen vorige week, komen steeds meer joden op straat om een einde aan het
geweld te eisen. Knoop minimaliseert. "De vredesbeweging heeft de laatste
jaren sterk ingeboet aan invloed en betekenis. Ik vind het vooral
prijzenswaardig dat joden waar dan ook ter wereld oproepen tot matiging. Dat
doet hen verschillen van Arabische demonstranten: die roepen slogans als 'dood
aan de joden.' Maar in Israël zelf sluiten de gelederen zich. Raketten discrimineren
nu eenmaal niet tussen een rechtse nationalist of een links-liberale
vredesduif."
Toch rommelt het binnen de Israëlische regering,
waar het tot een breuk kwam tussen de uiterst rechtse Beitenu-partij van
Buitenlandminister Avigdor Lieberman en de Likoedpartij van premier Benjamin
Netanyahu. "Dat illustreert wat een oplossing in het Midden-Oosten zo
moeilijk maakt," zucht Knoop. "Israël is een democratie. Iedereen kan
daar zijn mond opentrekken. Helaas geldt dat ook binnen de regering. En je
merkt dat de partij van Lieberman probeert om uit deze penibele situatie
politiek gewin te halen, door Netanyahu slap en gematigd te noemen. Dat
bemoeilijkt het vredesproces enorm."
5. Gebrek aan durf
Een mens zou er haast moedeloos van worden. Het
conflict sleept immers al aan sinds 1948, toen Westerse mogendheden besloten
dat de joden, die hard hadden geleden tijdens de Tweede Wereldoorlog, een nieuw
onderkomen zouden krijgen in hun oude beloofde land. En ondanks periodieke
toenadering loopt het telkens weer mis.
"Het probleem is dat zowel de ene als de
andere partij - en dan spreek ik over de regeringen, niet over het volk -
alleen maar overleven bij gratie van het status quo," analyseert Knoop.
"Als dit conflict nog 50 jaar aansleept, kan Netanyahu nog 50 jaar in het
pluche blijven. Idem dito voor Abbas. Want compromissen sluiten, kost je de
kop. Abbas zal verjaagd worden door Hamas, en Netanyahu zal de verkiezingen
verliezen. Of erger: doodgeschoten worden, zoals voormalig premier Yitzak Rabin
na de Oslo-akkoorden. Eigenlijk is er nood aan een rechtse leider die zoveel
gezag heeft dat hij zich kan permitteren om op eigen houtje vrede te sluiten.
Ik betwijfel of men dat van Netanyahu zou accepteren."
"Een soort Nixon," vult Abicht aan.
"Of Lumumba, of Mandela. Iemand die zo hard is en op zoveel respect kan
rekenen, dat hij een beetje soft mag zijn. Maar goed, we hebben natuurlijk
allemaal gemakkelijk praten, vanuit onze huiskamers in Vlaanderen. Als je een
familielid of een kennis hebt die in dat conflict gestorven is, wordt het een
pak moeilijker."
Voor doctoraatsstudent Itamar Shachar komt het
inderdaad een stuk dichterbij. En hij heeft zijn twijfels. "Ik weet niet
hoe de kinderen aan beide zijden van de grens zullen opgroeien. We moeten
uiteindelijk een manier vinden om samen te leven, maar de kinderen in de
Gazastrook groeien op zonder enige connectie met de buitenwereld. Het enige dat
ze weten over Israëli's is dat zij de bommen uit de lucht laten vallen die hun
familieleden doden. En die generatie moet dan vredevol kunnen samenleven?"
Schachter zucht. "Ik houd mijn hart vast."
