 |
| (Foto: Jayelkaake) |
Het is nog niet zo ingeburgerd als 'selfie' of
'pandarel', maar 'bitcoinmiljonair' schopte het toch vlot tot de nominatielijst
van Van Dales Woord van het Jaar. Een bitcoinmiljonair werd in 2013 “virtueel
miljonair dankzij de explosieve waardestijging van de internetmunt bitcoin.”
Voor de ene is het digitaal goud, voor de andere waardelozer dan een tulpenbol.
Maar dat het om een miljoenenindustrie gaat, staat buiten kijf.
Stelt u het zich even voor: terwijl u wat doelloos
rondsurft op het web, stoot u op een bedrijf dat zich sterk maakt ooit het
belangrijkste ter wereld te worden. Omdat het aandeel toch spotgoedkoop staat
en u even niets beters te doen hebt, besluit u voor 20 euro 5.000 aandelen te
kopen. Nog voor de aandelen in uw digitale portefeuille belanden, bent u ze
alweer vergeten. Tot u vijf jaar later leest dat het aandeel gigantisch in
waarde gestegen is - en dat uw investering van 20 euro plots 500.000 euro waard
is.
Het overkwam de Noor Kristoffer Koch. Hij kocht in
2009 als student informatica 5.000 bitcoins, een op dat moment gloednieuwe
internetmunt waarvan gehoopt werd dat ze het betaalverkeer zou
revolutionaliseren. Pas in april van dit jaar – toen 1 bitcoin plots 100 euro
waard was – besefte hij de waarde van zijn spaarpot en kocht er prompt een
appartement in het centrum van Oslo mee.
Maar wat ís die bitcoin precies? Het is een
virtueel betaalmiddel, in 2009 bedacht door een aantal obscure programmeurs.
Hij bestaat enkel in de digitale portefeuille op uw computer of smartphone. Het
is niet meer dan een ingewikkeld stukje code dat u kan overschrijven naar de
portefeuille van een andere gebruiker, zonder dat daar een bank tussenkomt of
er transactiekosten aan verbonden zijn.
U
kan nog niet overal met uw internetstuivers terecht, maar de mogelijkheden om
met bitcoins te betalen nemen met de dag toe. Websites als blogdienst
Wordpress, internetforum Reddit of datingsite OkCupid namen het voortouw door
bitcoinbetalingen te accepteren. CheapAir werd het eerste reisagentschap waar u
met bits en bytes een vlucht kan boeken en in België kan u via pizza.be een
afhaalmaaltijd kopen met virtueel geld. Bij de Hasseltse telecomoperator Mobile
Vikings kan u er zelfs uw factuur mee betalen.
Maar
ook in de echte wereld worden bitcoins alsmaar handiger. Vooral in de VS en
hipsterhoofdstad Berlijn aanvaarden steeds meer zaken – van barbecuerestaurants
en koffiehuizen tot hotels – bitcoin als betaling. Bij Vanity Cosmetic Surgery
in Miami kan u zelfs een facelift of liposuctie bekostigen met de internetmunt
en op grasshillalpacas.com kan u er –
spits uw oren, Mia Doornaert! – sokken van alpacawol mee bestellen. U kan er
zelfs mee betalen voor de webcamshows van de voluptueuze blondine Sarah
Sparkles – en dat is niet zomaar een poppenkast.
In
die vrijheid van gebruik schuilen volgens voorstanders meteen de grootste
voordelen van bitcoin. Niet alleen verdwijnen de
transactiekosten als sneeuw voor de zon, betalingen kunnen ook op elk moment
van de dag en overal ter wereld uitgevoerd worden. Het gaat om centen in plaats
van euro's en minuten in plaats van uren.
Rijke stinkerds
Naarmate
steeds meer mensen inzetten op de bitcoinhype, piekte de bitcoin half november
zelfs op 1.250 dollar - de prijs van een ons goud. Geen slecht resultaat voor
een munt die begin 2013 nog 25 dollar waard was.
Veel beleggers vergelijken bitcoin dan ook met het
fonkelende edelmetaal. De softwaremunt is namelijk zo ontworpen dat er maximaal
21 miljoen munten in omloop kunnen zijn – momenteel zijn er 12 miljoen in
roulatie. Die schaarste creëert waarde. Bovendien blijkt ook nieuwe bitcoins
maken geen kinderspel. Net als goud of andere grondstoffen wordt de virtuele
munt 'gedolven' door 'mijnwerkers'. Alleen gaat het hier niet om onderbetaalde
gastarbeiders, maar om computerprogramma's die ingewikkelde berekeningen
oplossen.
Bij elke nieuwe bitcoin die gedolven wordt – een
proces dat soms maanden kan duren – wordt het 'mijnen' naar bitcoins steeds
moeilijker en vereist het krachtigere computers. Daardoor zou de 21 miljoenste
bitcoin zelfs met de strafste computers pas in 2140 vrijkomen. "Een goeie
keuze", vindt econoom Gert Peersman (UGent). "Als het mijnen te
gemakkelijk zou zijn, zou die hoeveelheid van 21 miljoen meteen in één keer op
de markt komen. Dan zou één iemand de volledige winst pakken en wordt het
moeilijk om je concept verkocht te krijgen. Nu worden de mijnwerkers, die het
systeem in stand houden, net beloond voor hun inspanningen."
Bitcoins mijnen is intussen zo goed als onmogelijk
geworden voor particulieren, want dergelijke supercomputers kan u niet zomaar
in de MediaMarkt op de kop tikken. Maar als u toch bitcoins wil, kan u terecht
bij online wisselkantoren als localbitcoins.com,
waar u uw zuurverdiende euro's kan omzetten in virtueel geld.
Met wat geluk schopt u het een fikse prijsstijging
of twee later wel zelfs tot bitcoinmiljonair. Daarmee zou u tot een beperkte
kring gelukkigen toetreden: uit onderzoek van de website bitcoinrichlist.com blijkt dat 47 individuen met elk zo'n 10
miljoen dollar aan bitcoins 29 procent van de munten in handen hebben. 880
anderen met elk 1 miljoen dollar aan bitcoin hebben 22 procent, waardoor de
helft van de markt ingepalmd wordt door amper 927 mensen.
Wie die rijke stinkerds zijn, blijft een raadsel.
Dat is een van de charmes van bitcoin: uw rekening is volledig anoniem. Ze is
niet gekoppeld aan een naam of een e-mailadres, net als uw fysieke
portefeuille. Tenzij uw moeder daar uw naam in borduurt, natuurlijk.
Verloren miljoenen
Die anonimiteit is samen met de ongebondenheid aan
banken naast een voordeel meteen ook het grootste risico aan bitcoin, weet
Chris D'Costa van de onlangs opgerichte Belgische Bitcoinvereniging.
"Bitcoin is op zich een hyperveilige munt. Door de complexe wiskunde die
erachter schuilgaat, is het onmogelijk om de munt te vervalsen. Maar het beheer
is het zwakke punt: wie vandaag bitcoins heeft, moet ofwel zelf voor bank
spelen, ofwel zijn geld toevertrouwen aan een online dienst. En dan ben je
kwetsbaar voor hackings."
Dat bleek in november, toen een groep
cybercriminelen 1.300 bitcoin ter waarde van 1 miljoen dollar buit kon maken
bij betalingsverwerker BIPS. Meteen was er paniek op de bitcoinmarkten, al
herstelde de koers van de munt zich vrij snel. Tegelijk wees BIPS erop dat
webportefeuilles net als gewone portefeuilles zijn: u bewaart er het best geen
grote bedragen in. Uw bitcoinkapitaal staat veiliger op een zogenaamde 'cold
computer' – eentje die nooit verbinding maakt met het internet en dus ook
onmogelijk te hacken is.
Maar ook simpele vergeetachtigheid is een risico
voor bitcoinbelievers. De Brit James Howell verzamelde in 2009, toen de code
nog simpeler was, 7.500 bitcoins door zijn computer een paar dagen te laten
mijnen. Toen hij een aantal maanden later een glas limonade over zijn laptop
morste, haalde hij de onderdelen uit elkaar, en bewaarde hij zijn harde schijf
in een bureaula. Tot hij deze zomer de hele zwik op de vuilnisbelt keilde. Pas
in november, toen de bitcoin door de symbolische grens van 1.000 dollar per
munt ging, besefte Howell dat ergens op een vuilnisbelt in Newport een harde
schijf van 7,5 miljoen dollar lag te roesten. Howell zou niet de enige zijn:
volgens schattingen zouden ruim 500.000 bitcoin 'vermist' zijn – aan de huidige koers is dat goed
voor een kapitaal van 300 miljoen dollar.
Tulpenbollen
Bitcoin leest momenteel als een succesverhaal.
Telkens als de prijs een dip doormaakte, veerde die terug op. Een eerste piek
kwam in april, toen de bankencrisis in Cyprus losbarstte. Spaarders vreesden
dat Europese regeringsleiders hen mee wilden laten opdraaien voor de redding
van het eiland, waardoor ze massaal hun toevlucht namen tot de internetmunt.
Een tweede piek kwam in oktober, toen de Chinese
zoekmotor Baidu bitcoin begon te aanvaarden als betalingsmiddel. De spaarzieke
Chinezen sprongen massaal op de kar en de prijs zwelde meer aan dan de nek van
Peter Goossens bij de voorstelling van de nieuwe Michelingidsen.
Toch is econoom Gert Peersman sceptisch.
"Enkel die 927 mensen die lang geleden al een bitcoinkapitaal opbouwden
worden hier echt rijk van. Diegenen die er het laatst bijkomen, betalen het
meest voor hun bitcoin. En zij zullen ook de pineut zijn als het systeem vroeg
of laat op zijn gat valt."
En dat is een kwestie van tijd, vindt Peersman.
"Het is een geloofskwestie. Als je overtuigd bent dat bitcoin hét
betaalmiddel van de toekomst is, kan de prijs nog maal duizend gaan. Dan moet
je vandaag investeren, zelfs al kost het je 900 dollar. Maar ik vrees dat
investeerders eens zullen beseffen dat die bitcoins ook maar lucht zijn. Goud
kan je nog gebruiken als valse tand of om ringen te maken, maar een bitcoin is
niet meer of minder dan een bit."
Veel economen vergelijken de bitcoinkoers dan ook
met de tulpenbollenhype uit de 17e eeuw, weet Peersman. "Het aantal
tulpenbollen was beperkt, omdat je een bepaalde tijd nodig hebt om die te
kweken. Dat zorgde voor een prijsstijging en mensen begonnen spontaan méér
tulpenbollen te kopen. Dat effect versterkte dus, tot een tulpenbol zo veel
waard was als een huis aan de Amsterdamse grachten. Maar toen het kuddegedrag
wegebde, werd de tulpenbol gereduceerd tot zijn werkelijke waarde. Een enorme
crash. Al zijn zelfs tulpenbollen eigenlijk waardevoller dan bitcoins: dan heb
je tenminste nog een bloem waar je naar kan kijken."
Bitcoinroulette
Die bezorgdheid leeft ook bij de centrale banken,
al heeft de Belgische Nationale Bank nog geen officieel standpunt ingenomen en
houdt ook de Federal Reserve van de VS zich op de vlakte. De Franse en
Nederlandse overheid waarschuwden de bevolking al dat spaargeld in bitcoin niet
gewaarborgd wordt zoals spaarboekjes bij reguliere banken en de Chinese
overheid besliste begin deze maand zelfs dat banken bitcoin helemaal niet mogen
gebruiken. De koers van de
bitcoin kelderde dadelijk met de helft. Een paar dagen later herstelde de munt
zich, maar na alweer een vrije val noteert de munt bij het ter perse gaan een
marktwaarde van 585 dollar - een waardedaling van 65% sinds het begin van de
maand.
Toch lijken de spectaculaire waardestijgingen van
bitcoins aanlokkelijker dan de slabakkende rente op spaarboekjes. Al vindt
Peersman dat een misvatting. "Dan kan je evengoed naar het casino van
Oostende gaan en al je geld op rood zetten bij de roulette. Dat levert ook meer
geld op. Het blijft een loterij. Als voldoende overheden zeggen dat ze niet van
bitcoin moeten weten, kan het morgen al de boeken dicht doen."
En Peersman heeft er geen goed oog in. "Ik
denk niet dat overheden bitcoin ooit zullen aanvaarden als betaalmiddel voor
pakweg je belastingen. Omdat bitcoin dan alle andere munten uit de markt zou
duwen. De transactiekosten zijn immers laag, de verwerking is sneller en anders
dan papiergeld stijgen ze jaar na jaar in waarde." Maar dat wil niet
zeggen dat overheden de bitcoin actief zullen saboteren. "Centrale banken
kijken liever de kat uit de boom. Als het systeem crasht zonder hun
tussenkomst, is dat een perfect argument om het belang van de euro of dollar nogmaals
te onderstrepen."
Ook de Belgische Bitcoinvereniging raadt
particulieren af hun spaarvarkens vol bitcoin te pompen. "Mensen schaffen
zich beter een kleine hoeveelheid aan, om dingen te kopen," zegt Chris
D'Costa. "Pas dan begin je echt de revolutie te begrijpen."
Illegaliteit
De
grote vrijheid bij dit nieuwe betaalmiddel creëert meteen ook nieuwe gevaren.
Het speelveld van de oorspronkelijke bitcoingebruikers was dan ook ietsje
duisterder. Op TOR, een deel van het internet dat de
anonimiteit van zijn gebruikers garandeert en waarop u enkel kan surfen met een
speciale browser, betaalde iedereen in anonieme bitcoin. Vooral op Silk Road,
een online zwarte markt waar onder andere drugs, vervalste documenten en wapens
verhandeld werden. Toen die site in oktober door de FBI opgedoekt werd, stortte
de bitcoinkoers dan ook even in.
Maar ook na het verdwijnen van Silk Road kunnen
bitcoins gebruikt worden voor activiteiten waarvan zelfs een mestboer zou
zeggen dat er een reukje aan zit. Cyberactivist Kuwabatake Sanjuro richtte in
juni Assassination Market op, een crowdfundingdienst die iedereen anoniem
bitcoins laat doneren om een premie op het hoofd van een politicus te plaatsen.
Als iemand op de doelwittenlijst het loodje legt, kan de huurmoordenaar die
bewijst dat hij het deed, de premie claimen. Voorlopig zijn er nog maar zes
targets, maar Bart De Wever en Elio Di Rupo kunnen op beide oren slapen: ze
zijn er niet bij. U kan wel een klein fortuin verdienen met de moord op
NSA-directeur Keith Alexander (10 bitcoin), Barack Obama (40 bitcoin) en Ben
Bernanke (124 bitcoin). Die laatste is de voorzitter van de Federal Reserve, de
centrale bank van de VS en dus de baarlijke duivel voor veel bitcoinfanaten.
Dergelijke illegale activiteiten vermelden jaagt
menig bitcoinbeliever op de kast. Ze
wijzen er graag op dat Silk Road tussen 2011 en 2013 maar vier procent van de
verhandelde bitcoins vertegenwoordigde. Velen beroepen zich liever op
idealistische motieven. Zo werd klokkenluiderssite WikiLeaks gefinancierd met
donaties, maar toen Bank of Amerika onder druk van de Amerikaanse overheid alle
betalingen van en naar WikiLeaks drooglegde, bloedde de site snel dood. Met
bitcoinbetalingen zou dat niet kunnen, maken de believers zich sterk.
Ook Chris D'Costa benadrukt zijn nobele motieven.
"De bitcoin beschermt spaarders tegen de inflatie van gewoon geld, die
voortvloeit uit het stelselmatig bijdrukken van geld door centrale
bankiers." En de munt opent volgens D'Costa nog meer perspectieven.
"Ik ben het beu dat mijn belastinggeld gebruikt wordt om bankiers te
betalen en oorlogen uit te vechten in plaats van om scholen of ziekenhuizen te
bouwen. Dankzij een mechanisme dat ingebouwd zit in bitcoin kan je je munten
traceren op het moment dat ze in euro's omgezet worden. In een bitcoinwereld zouden
we dus exact weten waar ons belastinggeld zou eindigen. En zeg nu zelf: wie wil
dat nu niet?"
